XXI yüzyılda Dитрих Бонхёффer'in fikirlerinin önemi: "Büyüyen dünya" için teoloji

Giriş: Бонхёффер postseküler çağ düşünürü olarak

Дитрих Бонхёффер (1906–1945) — немис lüteran papazı, teolog ve antifaşist komplonun üyesi, savaşın son haftalarında idam edilen. Onun fikirleri, son derece sıkışık ve trajik bir dönemde (cezaevi mektupları ve notlarda) formüle edilmiş ve totalitarizme karşı mücadeledeki Hristiyanlık ötesine çıkmıştır. Бонхёффer, XX. yüzyılın temel zorluklarını öngörmüştür: kurumsal dinin krizi, "Tanrısız dünya"da etik arayışları, teknolojik ilerlemenin zorlukları ve küresel tehditler altında sorumluluklu eylem gerekliliği. Onun "Dinensiz Hristiyanlık", "Ucuza ve pahalıya olan lütfen", "Erişkinliğe ulaşmış dünya" hakkında düşünceleri bugün şaşırtıcı bir keskinlikle dinleniyor.

1. "Dinensiz Hristiyanlık" ve geleneksel kurumların krizi

Avrupa'nın sekularizasyonunu gözlemleyen Бонхёффer, "din" olarak tanımlanan ve insanların ihtiyaçlarını (Tanrıya olan ihtiyacı dahil) karşılayan sosyal sisteminin eriştiği sonu hakkında radikal bir sonuç çıkardı. "Erişkinliğe ulaşmış dünya" hakkında yazdı, bu dünya Tanrı hipotezine dünyayı açıklamak için ihtiyaç duymaz.

Önemi: Bugün sadece kiliselerden ayrılma değil, her türlü hiyerarşik kuruma, dini kurumlara dahil, güven krizi gözlemleniyor. Бонхёффer, Hristiyanlığın ruhunu ritüeller ve dogmatiklerden değil, Hristos'un "diğer için var olma" örneğine göre "sözü" aramayı öneriyor. Bu, formel çerçevelerin dışında, ahlaki arayışlara, konfesyonel aidiyete dayalı olmayan dayanışma ve hizmete dayalı ahlakla uyumludur. Onun fikirleri, "dini olmayan" (dini olmayan) nesillerin birçok üyesine yakın.

Örnek: Modern gönüllü ve hayırsever hareketler (örneğin, Doktorlar Sınırda veya çevre aktivistleri),其中动机是自我牺牲和服务，通常具有世俗但深刻的道德性质，可以通过布恩霍费尔的“无宗教的基督教”来考虑——在这里，信仰不是在信仰中表现出来，而是在行为中表现出来。

2. "Ucuza" ve "pahalıya" olan lütfen: Konformizme karşı ve sorumluluk lehine

Erken çalışması "Öğrenim Bedeli"nde Бонхёффer, "ucuz lütfen" olarak şiddetle eleştirdi — affetme, ancak keder, katılım, ancak itiraftan yoksun, kurtuluş çemberi olmadan lütfen. Bu, kilisenin dünyaya (inkarci faşist rejim dahil) sessiz kalmasını haklı çıkarmak için dağıttığı lütfen. Ona karşı, "pahalıya olan lütfen" — Tanrı'ya takip etme çağrısı, bu takip, belirli, zorlu kararlar, kişisel sorumluluk ve bedel ödemeye hazır olma gerektirir.

Önemi: Tüketim, konformizm ve "cancel kültürü" (cancel kültürü) çağında "ucuz lütfen" kavramı yeni formlarda kendini buluyor. Bu, sosyal medyada "iyi niyet" etiği (hastalık sırasında solunum cihazlarının eksikliği sırasında kurtulanların seçimi; askerlerin suç işleme önlemek için emirleri ihlal etmesi; Julian Assange veya Edward Snowden gibi "bilgi kaçıranlar", devlet sırrı yasalarını ihlal ederek kamu yararı için), göstermelik hayırseverlik yoluyla satın alınan indulgansızlık ve dini veya ideolojik fanatizm, hoşgörüsüzlüğü haklı çıkarır. Бонхёффer'in "pahalıya olan lütfen" kavramı, kişisel, devredilemeyen sorumluluk, itibarı, kariyer veya hatta hayat pahasına olan eylemler için (Rusya'daki savaş karşıtı aktivistler veya otoriter ülkelerdeki insan hakları savunucuları için) çağrıdır.

3. "Sınır durumunda" sorumluluk etiği

Hitler'e karşı komploda yer almak, Бонхёффer'i çetin bir ahlaki ikileme koydu: milyonlarca insanı kurtarmak için "ölme" emrini ihlal etmek. Onun "Ahlak"ında, acil durumlarda Tanrı'ya karşı sorumluluk, büyük iyilik için büyük suçun üstesinden gelmeye hazır olma gerekliliği hakkında düşündü. Bu, kötülüğün bir mazereti değil, seçimlerin trajik yüküdür.

Önemi: XXI yüzyılda "sınır durumları" neredeyse rutin haline geldi. Pandemi sırasında solunum cihazlarının eksikliği sırasında kurtulan doktorlar; suç işleme önlemek için emirleri ihlal eden askerler; Julian Assange veya Edward Snowden gibi "bilgi kaçıranlar", devlet sırrı yasalarını ihlal ederek kamu yararı için; tüm bunlar Бонхёффer'in ikilemiyle karşılaşıyor. Onun düşüncesi, hazır bir cevap değil, karar alma yöntemidir: "suçsuz kalmamanın" imkansızlığına olan bilinç, sonuçların yükünü taşımaya hazır olma ve sürekli olarak Tanrı/ vicdan önünde soruşturma.

4. "Arcanum" ve "Tanrı olmadan" yaşamak

Cezaevi mektuplarında Бонхёффер, "etsi deus non daretur" ("Tanrı'nın olmadığı gibi") olarak yaşamak gerekliliğini vurguladı. Bu ateizm değil, Tanrı'yı bilgi eksiklikleri için bir "sızıntı" olarak veya başarının garantörü olarak kullanmama çağrısıdır. Hristiyan'ın Tanrısı, dünyada zayıf ve güçsüz olan, kurtulma yolunda paylaştığı insanın kaderini paylaşan "acı çeken Tanrı"dır. Bu nedenle, gerçek inançın "arcanum" (gizli) olması, gizli olarak, değil, gösterişli olarak yapılması gerektiği fikri doğar.

Önemi: Popülizm çağında, dinî retorik sık sık iktidarı ve şiddeti haklı çıkarmak için kullanıldığı bir çağda, "gizli", kamusal olmayan, mütevazı inanç çağrısı bir antitezdır. "Acı çeken Tanrı" fikri, adaletsizlik, eşitsizlik ve acı dolu bir dünyada yankılanır, acı çekenlerle dayanışma sunar ve acıları açıklama yerine, acı çekenlerle dayanışma sunar. "Tanrı olmadan" yaşamak, dinen olanın "Allah'ın iradesi"ne yüklememek için laik, mantıklı bir dünya sorumluluğu çağrısıdır.

İlginç bir gerçek: Бонхёффer, teknolojinin insanlığı üzerindeki etkisini düşünmekle ilk olarak başladı. Cezaevinde, radyo ve basının iletişim doğasını değiştirdiğini, onu tek yönlü ve yüzeysel hale getirdiğini düşündü ve teknik ilerlemenin ruhsal olgunlukla dengelenmemesi durumunda "insanlığın kendini imha etme" tehlikesi hakkında uyardı. Bu, dijital çağın zorlukları, sosyal medya ve yapay zekanın doğrudan bir öngörüsüdür.

Sonuç: Cesaret ve konkretite çağrısı

Бонхёффer'in fikirleri, kolay cevaplar vermediği için değil, zorlayıcı, acı verici sorular sorduğu için önemlidir: XX. yüzyılın "büyüyen", seküler dünyada Hristiyan olma (veya sadece etik bir insan olma) nasıl olur?

Gerçek etiği, "ucuz" ve konformist sentezlerden nasıl ayırt ederim?

Bütün eylemler kötülük taşıdığı durumlarda sorumluluklu nasıl davranabilirim?

İnançımı korurken, onu iktidarı veya utopia olarak kullanmamak için nasıl yapabilirim?

Бонхёффer, abstrakt ideolojilere karşı "konkret eylem cesaretine", ezilen ve acı çekenlerle dayanışmaya, dünyayı gerçekçi bir şekilde kabul etmeye ve inançlarına kişisel bir bedel ödemeye hazır olmaya çağırır. Küresel krizler, belirsiz doğrular ve genel şüphe çağında, papaz, komplo üyesi ve aziz olan sesi, trajedinin ortasında ezilen, sorumluluk ve umudun yıpranmış bir çağrısıdır.
© biblio.uz

Permanent link to this publication: