XXI yüzyılda Dietrich Bonhoeffer'in fikirlerinin önemliliği: "Büyüyen dünya" için teoloji

Giriş: Bonhoeffer postseküler çağ düşünürü olarak

Dietrich Bonhoeffer (1906–1945) - Alman lüteren papazı, teolog ve Nazilerle mücadele eden bir casus, savaşın son haftalarında idam edildi. Onun fikirleri, oldukça sıkışık ve trajik bir dönemde (cezaevi mektupları ve notlarında) belirlendi ve totalitarizme karşı mücadelede sadece Hristiyanlık'tan öteye geçti. Bonhoeffer, XXI yüzyılın temel zorluklarını öngördü: kurumsal dinin krizi, "Tanrısız dünya"da etik arayışları, teknolojik ilerlemenin zorlukları ve küresel tehditler altında sorumluluklu eylem gerekliliği. Onun "Dinensiz Hristiyanlık", "Ucuza ve pahalı iman", "Erginleşmiş dünya" konusundaki düşünceleri bugün hala şaşırtıcı bir acımlılıkla dinleniyor.

1. "Dinensiz Hristiyanlık" ve geleneksel kurumların krizi

Bonhoeffer, Avrupa'nın sekularizasyonunu gözlemleyerek radikal bir sonuca vardı: "Din" olarak bilinen sosyal sistem, insanların ihtiyaçlarını ( Tanrıya olan ihtiyacı da dahil) karşılayan bir çağ sona erdi. O, "Erginleşmiş dünya" hakkında yazdı ve bu dünya Tanrı hipotezine ihtiyaç duymadan dünyayı açıklamak için artık gerekli değildi.

Önemlilik: Bugün sadece kiliselerden ayrılma değil, her türlü hiyerarşik kuruma, dini kurumlara da olan güven krizi gözlemleniyor. Bonhoeffer, Hristiyanlığın ruhunu ritüeller ve dogmatiklerden değil, Hristos'un "Diğer için var olma" örneğiyle "insan için insan" olma biçiminde aramak öneriyor. Bu, formel çerçevelerin dışında, ahenksiz ruhsal arayışlar, dayanışma ve hizmete dayalı etik, konfessiyonel aidiyetten daha çok ilgilendirir. Onun fikirleri, "Dinli değil, ruhsal" nesillerin birçok üyesine yakın.

Örnek: Modern gönüllü ve hayırsever hareketler (örneğin, Doktorlar İzinde veya ekolojik aktivistler), motivasyonun genellikle laik ve derin etik karakter taşıdığı yerlerde, Bonhoeffer'in "Dinensiz Hristiyanlık" perspektifiyle incelenebilir - burada inanç, ibadet yerine eylemde ifadesini bulur.

2. "Ucuza" ve "pahalı" iman: Konformizme karşı ve sorumluluk lehine

Bonhoeffer'in erken çalışması "Öğrenim Bedeli"nde, "Ucuza iman" - affetme, tövbe olmadan причastılık, kurtuluş çemberi olmadan iman - olarak eleştirdi. Bu, kilisenin dünyayla (Nazi rejimi de dahil) sessiz kalma pasifizizmini haklı çıkarmak için dağıttığı bir iman. Onun karşısında "Pahalı iman" - Tanrı'ya gitmek, bu çağrıya cevap vermek, belirli, zorlu kararlar, kişisel sorumluluk ve bedel ödemek gerektiren bir yaşam gerektirir.

Önemlilik: Tüketim, konformizm ve "cancel kültürü" (cancel kültürü) çağında "Ucuza iman" kavramı yeni formlarda kendini gösteriyor. Bu, sosyal medyada "iyi niyet etik" (hastahane aktivizmi veya ekoloji aktivistleri gibi) olarak bilinen, gerçek eylemsizlik olan hashtag aktivizmi, göstermelik hayırseverlik yoluyla satın alınan induljans, ve nozulansızlık iddialarını savunan dini veya ideolojik fanatizm. Bonhoeffer'in "Pahalı iman"ı, kişisel, devredilemeyen sorumluluk, itibarı, kariyeri veya hatta hayatı pahasına olan eylemlerle ilgili bir çağrıdır (örneğin, Rusya'daki savaş karşıtı aktivistler veya otosansüri devletlerde insan hakları savunucuları).

3. "Sınır durumunda" sorumluluk etiği

Hitler'e karşı casusluk faaliyetine katılım, Bonhoeffer'i çetin bir etik ikileme koydu: Milyonlarca insanı kurtarmak için "ölme" emrini ihlal etmek. Onun "Etik"inde, extrema durumlar altında Tanrı'ya karşı sorumluluk, suçu üstlenme ve daha yüksek bir iyilik için ciddi bir suç işleme hazır olma gerekliliği hakkında düşünmüş olduğunu belirtti. Bu, kötülüğün bir mazereti değil, seçimlerin trajik bir yükü olarak görülüyor.

Önemlilik: XXI yüzyılda "sınır durumları" neredeyse rutin hale geldi. Pandemi sırasında solunum cihazlarının yetersizliği nedeniyle kurtarmak için kimin kurtarılacağına karar veren doktorlar; askerler, savaş suçlarını önlemek için emri ihlal eden; Julian Assange veya Edward Snowden gibi "bilgi kaçıranlar", kamusal çıkar için gizlilik yasalarını ihlal eden - tüm bunlar Bonhoeffer ikilemiyle karşılaşıyor. Onun düşüncesi, hazır bir cevap değil, karar alma yöntemidir: "Suçsuz kalmamanın" imkansızlığını anlamak, sonuçların yükünü taşımak ve sürekli olarak Tanrı/ vicdan önünde sorumluluk almak.

4. "Arcanum" ve "Tanrı olmadan" yaşamak

Cezaevi mektuplarında Bonhoeffer, "etsi deus non daretur" ("Tanrı verilmezse") olarak yaşamak gerekliliğini yazdı. Bu, Tanrı'yı bilgi eksikliklerinin bir "kapatıcı" olarak veya başarının garantörü olarak kullanmama çağrısı değil. Hristiyan'ın Tanrısı, dünyada zayıf ve güçsüz olan, kurtulma çemberinde paylaştığı insanın kaderini paylaşan "stresli Tanrı". Bu nedenle, gerçek inançın "arcanum" (gizli) olarak, gizli olarak, değil gösterişli olarak yapılması gerektiği fikri ortaya çıkıyor.

Önemlilik: Popülizm çağında, dini retorik genellikle iktidarı ve şiddeti haklı çıkarmak için kullanıldığı bir dönemde, "gizli", gizli, mütevazı inanç çağrısı bir antitezdır. "Stresli Tanrı" fikri, adaletsizlik, eşitsizlik ve acı dolu bir dünyada, acı çekenlerle dayanışma sunar ve acıları açıklamak yerine dayanışma sunar. "Tanrı olmadan" yaşamak, dinin "İlahi irade"ye yüklenmesini önlemek için laik, mantıklı bir dünya sorumluluğudur, bu sorumluluk dinli tarafından da taşınır.

İlginç bir gerçek: Bonhoeffer, teknolojinin insanlığı üzerindeki etkisini düşünmekle ilk olarak dikkat çekenlerden biri oldu. Cezaevinde, radyo ve basının iletişim doğasını değiştirdiğini, onu tek yönlü ve yüzeysel hale getirdiğini düşündü ve teknik ilerlemenin ruhsal olgunlukla dengelenmemesi durumunda "insanlığın kendi kendine imhası"na karşı uyardı. Bu, dijital çağın zorlukları, sosyal medya ve yapay zekanın doğrudan bir öngörüsüdür.

Sonuç: Cesaret ve spesifikite çağrısı

Bonhoeffer'in fikirleri, kolay cevaplar sağladığı için değil, zorlayıcı, acı verici sorular sorduğu için önemlidir: XX. yüzyılın "Erginleşmiş", seküler dünyada Hristiyan olma (veya sadece etik bir insan olma) nasıl olur?

Gerçek etiği, "Ucuza" etikten ayırmak nasıl olur?

Bütün eylem seçenekleri kötülük taşıyan durumlar için nasıl sorumluluklu eylem yapılır?

İmanı, iktidarı veya teselli edici bir hayal olmaktan kaçınarak nasıl koruruz?

Bonhoeffer, abstrakt ideolojilere karşı "konkret eylem cesaretine", ezilen ve acı çekenlerle dayanışmaya, dünyayı gerçekçi bir şekilde almayı ve inançları için kişisel bir bedel ödemeye çağırıyor. Küresel krizler, karışık doğrular ve genel şüphe çağında, papaz, casus ve aziz olarak sesini yükseltiyor, bu ses, trajedinin kalbinde ezilen, sorumluluk ve umudun yıpranmış bir çağrısıdır.
© biblio.uz

Permanent link to this publication: