Libmonster ID: UZ-745

Книга Шохрата Кадырова "Туркмен-нама. Историко-этнографический альбом" (Упсала-Москва, IFECAS, 2012, 339 с.) - не первая из вышедших в период с 2000 по 2013 гг., в которых автор исследует различные аспекты истории, культуры и социально-политического развития Туркмении и туркменского народа. Одна из них была посвящена этногенезу и этнополитической истории туркмен, другая - исторической демографии туркменского народа, а несколько последующих - советскому исследователю этнографии туркмен, известному ученому Г. П. Васильевой.

Последняя книга Ш. Кадырова - это, с одной стороны, строго научное, а с другой - красочное издание, написанное популярным языком, которое может заинтересовать и массового читателя. Кстати, "Туркмен-нама" в переводе на русский означает "Книга о туркменах".

В первом разделе - "Что такое этнос" - автор излагает свою теорию понятия "этнос", которая отличается от общепринятой, так сказать, "официальной". Его теоретические постулаты базируются на глубоком изучении проблем этноса, характерных не только для туркменского, но и для других народов Азии, а также Латинской Америки и Океании, еще не до конца утвердившихся в современном обществе. Если говорить коротко, автор акцентирует особое внимание на доминирующем в политическом отношении в этих обществах трайбализме. Кстати, на ту же тему Ш. Кадыров опубликовал в 2012 - 2013 гг. еще и брошюру, а также небольшую монографию, в которых более пространно излагались его взгляды на теорию этноса*.

Вторая глава называется "Ой-кумена". В переводе с греческого - "заселенное человеком пространство" или "пространство дома". Эта глава посвящена географическим и климатическим особенностям Туркмении. Автор с глубоким уважением пишет о народе, сумевшем обжить территорию с ярко выраженным континентальным климатом, где перепад температур достигает 50 градусов (с. 68). Что потребовало применения особых приемов земледелия, тщательного выбора сортов возделываемых растений (с. 78 - 79). В непростых условиях здесь развивалось также и животноводство.

На всем протяжении истории туркмен миграция - иногда на очень большие расстояния - была обыденным явлением. Естественно, этнический состав населения территории, именуемой ныне Республика Туркменистан, за последние 5 - 6 тыс. лет неоднократно менялся. Но все же не кардинально: публикуемые в книге фотографии показывают, что среди туркмен доминирует индоафганский европеоидный антропологический тип. Выходит, что тюркское (монголоидное) влияние здесь сказалось, скорее, на языке и образе жизни, чем в антропологических признаках. Равно как и в области культуры (с. 86 и далее). От кого же, собственно говоря, произошли туркмены?

Ответ на этот вопрос частично содержится в разделе "Огузы", которые уж точно являются предками туркмен в языковом отношении. На этот счет есть источники из документов первых веков н.э., в частности, документов VII в. Именно в тот период происходили события, названные впоследствии "великим переселением народов". Опираясь на эти источники, Ш. Кадыров находит "огузов" везде: и в Прикаспии, и в Закавказье, и в Малой Азии. Он обнаруживает огузские родоплеменные этнонимы и среди современных тюркских народов (с. 112). Впрочем, в этом нет ничего удивительного: ведь кочевали же в причерноморских степях торки, гузы и черные клобуки (каракалпаки); ведь захватили же с собой венгры, переселяясь в Центральную Европу, часть алан! Великое переселение народов - это, в первую очередь, великое смешение наций и национальностей, о чем пишет автор (с. 115 и далее).

Впрочем, как утверждает Ш. Кадыров, в формировании туркменской нации определенную роль сыграли иранский субстрат, а также ближневосточное и тюркское влияние. Какое сильнее? Автор считает, что об этом лучше судить читателю.

Ш. Кадыров приводит множество цитат из антропологической литературы, которая базируется на анализе формы черепа представителей того или иного народа. Но эти данные уступают по достоверности данным генетического анализа, о чем упоминает автор книги. Но соответствующих генетических исследований в отношении туркмен не проводилось. Следовательно, глубокое исследование этногенеза туркмен еще впереди.

Интересны разделы рецензируемой работы, рассказывающие о взаимодействии туркмен с другими народами в средние века.


* См.: Кадыров Ш. и др. Этнос и этносы. Очерки теории и методологии. М., 2012; Кадыров Ш. и др. Матрица этнологии. Очерки о теории и методологии. М., 2013.

стр. 74

По мнению автора, именно в ходе этого взаимодействия происходила консолидация туркменских племен, причем этот процесс, как это ни парадоксально, не закончился до настоящего времени. В целом же, Ш. Кадыров приходит к выводу, что как народ, хотя и состоящий из отдельных племен, туркмены сформировались лишь после XVI в. (с. 154 - 155).

Многие страницы книги посвящены отдельным племенным группировкам туркмен и их взаимодействию между собой. Карта современного распределения туркменских племен на территории республики приведена на с. 248 в разделе "Этнодемография".

Значительная часть книги посвящена присоединению Туркмении к Российской империи и положению туркмен в ее составе, а потом и в СССР. Этот процесс не был лишен определенного драматизма. Часть туркменских племен присоединились к России добровольно, тогда как другая оказала русским ожесточенное сопротивление.

Интересны разделы, посвященные традиционным для этнологии сюжетам: описанию жилища, пищи, форм семейной организации и т.д. Анализируются современные демографические процессы, в частности, негативные. Прежде всего, значительное снижение рождаемости.

К числу недостатков работы следует отнести то, что Ш. Кадыров почти не рассматривает проблему духовной культуры туркменского народа в ее фольклорных и религиозных формах. Хотя в весьма обширном списке использованной литературы есть отсылки к изданиям, в которых эта проблема рассматривается достаточно подробно.

Небольшой раздел книги посвящен современной, весьма непростой ситуации в Туркмении. Автор делает вывод об идущих в стране процессах настойчивого, можно сказать, принудительного возвращения к национальным традициям, что, впрочем, характерно для многих частей постсоветского пространства. И, что печально, по причинам идеологического давления "современная этнология в Туркменистане уже давно находится в полосе затяжного застоя" (с. 294).

Вероятно, чтобы не заканчивать свою работу на столь грустной ноте, Ш. Кадыров в приложении "Неунывающие" приводит большую подборку фотографий улыбающихся туркменских лиц. Что же, будем улыбаться вместе с этими людьми...

Надо отдать должное мужеству автора, избравшего для своей научной работы совсем "ненаучный" жанр - историко-этнографический альбом. Этот сложный и спорный замысел Ш. Кадырову удалось воплотить в жизнь. По прочтении книги читатели получат представление о том, что такое этнос. По крайней мере, этнос туркменский.

Л. С. ПЕРЕПЕЛКИН, кандидат исторических наук

Институт востоковедения РАН

 


© biblio.uz

Permanent link to this publication:

https://biblio.uz/m/articles/view/ТУРКМЕНЫ-ИХ-ИСТОРИЯ-И-ЭТНОГРАФИЯ

Similar publications: LUzbekistan LWorld Y G


Publisher:

Golem AnzhanovContacts and other materials (articles, photo, files etc)

Author's official page at Libmonster: https://biblio.uz/Golem

Find other author's materials at: Libmonster (all the World)GoogleYandex

Permanent link for scientific papers (for citations):

Л. С. ПЕРЕПЕЛКИН, ТУРКМЕНЫ ИХ ИСТОРИЯ И ЭТНОГРАФИЯ // Tashkent: Library of Uzbekistan (BIBLIO.UZ). Updated: 05.11.2023. URL: https://biblio.uz/m/articles/view/ТУРКМЕНЫ-ИХ-ИСТОРИЯ-И-ЭТНОГРАФИЯ (date of access: 13.03.2026).

Found source (search robot):


Publication author(s) - Л. С. ПЕРЕПЕЛКИН:

Л. С. ПЕРЕПЕЛКИН → other publications, search: Libmonster UzbekistanLibmonster WorldGoogleYandex

Comments:



Reviews of professional authors
Order by: 
Per page: 
 
  • There are no comments yet
Related topics
Publisher
Golem Anzhanov
Tashkent, Uzbekistan
471 views rating
05.11.2023 (859 days ago)
0 subscribers
Rating
0 votes
Related Articles
Bu makale, mahkûm cinsel suçlu Jeffrey Epstein'in küresel elitlerle olan bağlantılarını ortaya koyan sözde 'Epstein Dosyaları'nın yayımlanması etrafındaki skandala Microsoft kurucusu Bill Gates'in dahil oluşunu inceliyor. Kamu beyanlarının, sızdırılan belgelerin ve ilgili tarafların tepkilerinin analizi temelinde olaylar kronolojisi yeniden yapılandırılıyor: Gates'in Epstein ile tanışmasıyla başlayıp milyarderin kişisel ilişkileriyle ilgili zoraki itirafları ve şantaj girişimiyle sonuçlanan. Kötüye kullanılabilir bilgilerin kullanılması mekanizmasına özel dikkat ayrılırken, eski eşi Melinda French Gates'in tepkisi ve dünyanın en zengin kişilerinden biri olan kişinin itibarına yönelik sonuçlar ele alınmaktadır.
Catalog: Этика 
9 hours ago · From Uzbekistan Online
Bu makale, teknik özellikler, operasyonel gereksinimler ve lastik endüstrisindeki mevcut eğilimlerin analizi temelinde araç lastiklerini seçmeye yönelik kapsamlı bir rehber sunuyor. Sürücü güvenliğini ve konforunu etkileyen ana parametreler incelenir: mevsimsellik, boyut, yük ve hız endeksleri, diş deseni ve malzemeler. Lastik işaretlerinin çözümlemesine özel dikkat gösterilir; farklı fiyat kategorilerindeki lastiklerin karşılaştırmalı analizi ve kullanım ile depolama için pratik öneriler sunulur.
2 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makale, Amerika Birleşik Devletleri'nin tüm merhum başkanlarının ölümü etrafındaki koşulları kapsayan kapsamlı bir analiz sunmaktadır. Tarihsel belgeler, tıbbi raporlar ve uzman değerlendirmelerine dayanarak, Amerikan devlet başkanlarının ölüm kronolojisi ve ölüm nedenleri yeniden yapılandırılmaktadır. Görev başında ölen sekiz başkan üzerinde özellikle dikkatle durulmuştur; bunlardan dördü suikast sonucunda ölenler, dördü ise doğal nedenlerle hayatını kaybedenlerdir. İstatistiksel analiz, doğal ölüm, suikastlar, kamuoyundan gizlenen hastalıklar ile başkanlık ölümlerinin tarihleriyle ilişkili benzersiz tarihsel tesadüfleri kapsar.
2 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makalede, Amerika Birleşik Devletleri'nin hayatını kaybetmiş tüm başkanlarının ölüm gerekçelerini kapsayan tam bir analiz sunulmaktadır. Tarihsel belgelere, tıbbi raporlara ve uzman görüşlerine dayanarak, başkanların ölümünün kronolojisi ve nedenleri yeniden yapılandırılmaktadır. Özel dikkat, görevlerini yürütürken hayatını kaybeden sekiz başkana ayrılmaktadır; bunlardan dördü katiller tarafından öldürülmüş, dörtü ise doğal nedenlerle vefat etmiştir. İstatistiksel analiz, doğal ölümleri, cinayetleri, halktan saklanan hastalıkları ve ayrıca başkanların ölüm tarihleriyle ilgili benzersiz tarihsel rastlantılarını kapsar.
2 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makale, tam ölçekli bir nükleer savaş senaryosunu varsayımsal olarak ele alır ve küresel felaket koşulları altında çeşitli ülkelerin hayatta kalma potansiyelini değerlendirir. Bilimsel araştırmaların ve uzman değerlendirmelerinin analizine dayanarak, bir ulusun ve nüfusunun nükleer çatışmayı ve ardından gelen nükleer kışı dayanabilmesini belirleyen temel faktörler yeniden yapılandırılır. Özellikle araştırmacıların, yalnızca sınırlı sayıda ülkenin—çoğunlukla Güney Yarımküre'de bulunan ülkelerin—kıyamet sonrası dönemde tarımsal üretimi sürdürme ve sosyal istikrarı sağlama için gerekli koşullara sahip olduğuna dair bulgularına özel bir önem verilir.
Catalog: История 
3 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makalede, tam ölçekli bir nükleer savaş senaryosu varsayımı ele alınmakta ve küresel bir felaket ortamında çeşitli ülkelerin hayatta kalma potansiyeli değerlendirilmektedir. Bilimsel araştırmaların analizi ve uzman değerlendirmelerine dayanarak, devletin ve nüfusunun nükleer çatışmayı ve ardından gelen nükleer kışı atlatma kapasitesini belirleyen kilit faktörler yeniden yapılandırılmaktadır. Araştırmacıların, yalnızca sınırlı sayıda ülkenin —çoğunlukla Güney Yarımküre'de yer alan ülkeler— postapokaliptik dönemde tarımsal üretimi sürdürme ve toplumsal istikrarı sağlama için gerekli koşullara sahip olduğuna dair bulgularına özel dikkat çekilmektedir.
Catalog: Биология 
3 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makale İran uygarlığının tarihsel derinliğini inceliyor ve İran'ın dünyadaki en eski sürekli devletlerden biri olarak tanınmasını destekleyen kanıtlar sunuyor. Arkeolojik bulguların, tarihsel kayıtların ve uluslararası kuruluşlar tarafından yapılan son sıralamaların analizi temelinde, makale İran'ın Proto-Elam dönemi'nden başlayıp ardışık imparatorlukların yükselişine kadar olan ve günümüze kadar uzanan kayda değer seyrini yeniden yapılandırıyor. Özellikle Elamite uygarlığına, Ahameni İmparatorluğu'nun yeniliklerine ve İran'ı küresel ulus uzun ömürlülüğü sıralamalarında ayıran "sürekli egemenlik" kavramına özel bir dikkat ayrılmıştır.
Catalog: География 
5 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makale, 2026 yılında İran ile ABD-İsrail liderliğindeki koalisyon arasındaki askeri çatışmanın Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki turizm sektörü üzerinde önemli ve çok yönlü etkilerini incelemektedir. 2026 Mart başındaki son haber raporlarının, resmi seyahat uyarılarının ve endüstri verilerinin analizine dayanarak makale, BAE'nin turizm endüstrisi için hemen ortaya çıkan sonuçları yeniden oluşturmaktadır: havacılığın kesintiye uğraması, yolcu güveninde çöküş, altyapıya yönelik fiziksel tehditler ve bunun sonucunda ortaya çıkan mali kayıplar. Bölgenin stratejik kırılganlığına özel dikkat ayrılıyor; BAE makamlarının tepkisi ve Körfez'in ekonomik çeşitlendirme stratejisinin uzun vadeli etkileri de ele alınmaktadır.
Catalog: Экономика 
6 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makale, Fars Körfezi ile Umman Denizi'ni birbirine bağlayan dar bir deniz yolu olan Hormuz Boğazı'nı inceliyor; bu boğaz küresel enerji arzı için kritik öneme sahiptir. Coğrafi özellikler, ekonomik istatistikler ve Şubat-Mart 2026 dönemi güncel olaylarının analizi temelinde, boğazın kapsamlı önemini ve abluka durumunun sonuçlarını yeniden ele alıyor. İran ile Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in öncülüğündeki koalisyon arasındaki sürmekte olan çatışmanın jeopolitik bağlamına özel bir dikkat ayrılmıştır ve bunun küresel petrol, gaz ve ilgili ürün piyasaları üzerindeki potansiyel etkisi de ele alınmaktadır.
Catalog: География 
7 days ago · From Uzbekistan Online
Bu makale, Fars Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan dar deniz yolu olan Hürmüz Boğazı'nı inceler ve bu boğazın küresel enerji arzı için hayati öneme sahip olduğunu vurgular. Coğrafi özellikler, ekonomik istatistikler ve Şubat-Mart 2026'daki güncel olaylara dayanarak boğazın kapsamlı önemini ve abluka sonuçlarını yeniden ele alır. Özellikle İran ile ABD-İsrail liderliğindeki koalisyon arasındaki devam eden çatışmanın jeopolitik bağlamına ve küresel petrol, gaz ve ilgili ürün piyasaları üzerindeki potansiyel etkilerine dikkat ayrılmaktadır.
Catalog: География 
7 days ago · From Uzbekistan Online

New publications:

Popular with readers:

News from other countries:

BIBLIO.UZ - Digital Library of Uzbekistan

Create your author's collection of articles, books, author's works, biographies, photographic documents, files. Save forever your author's legacy in digital form. Click here to register as an author.
Library Partners

ТУРКМЕНЫ ИХ ИСТОРИЯ И ЭТНОГРАФИЯ
 

Editorial Contacts
Chat for Authors: UZ LIVE: We are in social networks:

About · News · For Advertisers

Digital Library of Uzbekistan ® All rights reserved.
2020-2026, BIBLIO.UZ is a part of Libmonster, international library network (open map)
Keeping the heritage of Uzbekistan


LIBMONSTER NETWORK ONE WORLD - ONE LIBRARY

US-Great Britain Sweden Serbia
Russia Belarus Ukraine Kazakhstan Moldova Tajikistan Estonia Russia-2 Belarus-2

Create and store your author's collection at Libmonster: articles, books, studies. Libmonster will spread your heritage all over the world (through a network of affiliates, partner libraries, search engines, social networks). You will be able to share a link to your profile with colleagues, students, readers and other interested parties, in order to acquaint them with your copyright heritage. Once you register, you have more than 100 tools at your disposal to build your own author collection. It's free: it was, it is, and it always will be.

Download app for Android