24 Aralık'ta Luther ve diğer Protestan kiliselerde gelenek: kelime, şarkı ve ev alevi arasında

Giriş: Reformasyonun Ruhu'nda Noel Kandili

Reformasyonun (Lutheranizm, Calvinizm/Reformizm, Anglikanizm, Methodizm, Bapτισizm ve diğerleri) geleneklerinde Noel Kandili'ye (Heiliger Abend, Christmas Eve) yaklaşım, Katolik uygulamalarıyla polemik içinde şekillenmiş ve temel ilkelerle etkilendi: Tanrı'nın Kelimesinin (sola Scriptura) önceliği, liturginin basitleştirilmesi, aile içi dinin ve içsel, değil dışsal dinin vurgulanması. Bu, bayramın iptali yerine radikal bir yeniden düşünülmesine yol açtı, burada ana figürler rahip katedrede değil, pastör katedrede, orgeneral koroda ve aile babası ev alevinde oldu.

Lutheran gelenekleri: Christvesper ve ağaç süsü

Lutheranizm, Katolik liturgikikliğe en yakın olan, en etkili modellerden birini yarattı.

Christvesper (Noel Kandili Vesperi): 24 Aralık'ta geçen ana ibadet, gün veya erken akşam (sıklıkla 16-17 saat) yapılır. Bu, yarı gece ayini değil, bir vesperdir ve müzik ve vaazla doludur. Onun zirvesi, mum ışığında rahatsızlık şarkıları (Weihnachtslieder) söylemektir. Vaaz, hristoloji ve iyilik hediyesi üzerine odaklanmıştır.

Ev liturgisi (Hausandacht): Kilise hizmetinin ardından veya yerine (özellikle Skandinav Lutheranizminde) evde aile bireyleri için yapılan aile ibadeti yapılır. Aile başı, Luka İncili'nden (2:1-20) Noel hikayesini okur, şarkılar söylenir ("Stille Nacht" burada da sıkça icra edilir), dualar okunur. Bu, "herkesin kılisesi" fikrinin bir ifadesidir — her aile başı, kendi aile üyeleri için bir papaz olur.

Ağaç süsü yakma ritüeli: Lutheran Almanya'sında (Elzas, XVI-XVII yy.) Noel ağacı (Christbaum) protestan semantik olarak simgesel hale geldi ve cennetin yaşam ağacı ve İsa'nın (dünya için ışık) sembolü olarak tanımlandı. Ağaç üzerinde mum yakma, Söndürebilir Kandil'in merkezi aile ritüeli olarak hale geldi ve birçok Katolik ritüeli yerine geçti.

İlginç bir gerçek: Ünlü şarkı "Tichaya nacht" (Stille Nacht) ilk olarak 1818 yılında Avusturya'nın Oberndorf kentindeki St. Nikolaus kilisesinde Noel ayini sırasında icra edildi, ancak basit, lirik melodisi ve kişisel duygulara vurgu yapan metni, protestan estetiklerine mükemmel uydu ve dünya genelinde protestan cemaatleri aracılığıyla yayıldı.

Reformist ve Calvinist gelenekleri: Kelime'ye odaklanan asketik vurgu

Calvinizm, "papist" bayramlarına ve dışsal ritüellere karşı şüpheci bir yaklaşımla başlangıçta tutarlıydı.

Tarihsel olarak: Jean Calvin ve İngiltere ve Amerika'daki puritanlar, Noel'in İncil dışı ve büyülere dolu olduğunu reddetti. İskoçya ve bazı Yeni Angleterre kolonilerinde Noel, XIX yüzyıla kadar yasaklandı.

Çağdaşlık: Bugün, birçok reformist kilise 24 Aralık'ta özel bir ibadet düzenler, ancak bu ibadet son derece katıdır: uzun bir vaaz, Noel metninin uzun vadeli açıklaması, psalmların (aletlerle değil) veya onaylanmış şarkıların söylenmesi. Vurgu, mucizenin yaşanması değil, İncil'in kurtuluş planının bir parçası olarak doğumun teolojik anlamlandırılmasıdır. Gıda ve dekoratif aşırılıklar yok.

Anglikan gelenekleri: "Dokuz ders ve şarkılardan" kraliyet hitapına

Anglikanizm, via media olarak Katolik liturgisinin bir çokunu korudu, ancak onu protestan içerikle doldurdu.

"Dokuz ders ve şarkılar" (Nine Lessons and Carols) hizmeti: 1880 yılında Truro'da geliştirilen ve Cambridge Kral Katedrali tarafından popülerleştirilen bu hizmet, kültürel bir eser haline geldi. Bu hizmet, gün veya akşam 24 Aralık'ta yapılır. Çektirilenler (Yaratılımdan İoan İncili'ne kadar parçalar) şarkılarla ve koro eserleriyle değişir. Bu, kurtuluş hikayesinin dramatik, artan bir anlatımıdır ve müzik, kelimenin yanı sıra büyük bir anlam yükü taşır.

Yarı gece ayini: Birçok cemaatte de Yarı Gece Ayini / Eucharist geçerli olan Noel'in ana eukaristik kutlamasıdır.

Kraliyet hitabı: İngiltere'de özel bir laik-ruhbanlık geleneği olan kralın 25 Aralık'ta saat 15:00'de ulusa hitabı, ancak kaydı önceden yapılır, bu da Söndürebilir Kandil'e ulusal hazırlık tonu ekler.

Methodist, Bapτισ ve Evangelik gelenekleri: Topluluk kutlaması ve "kanun"
Serbest kiliselerde (free churches) Söndürebilir Kandil, yoğun topluluk eylemi ve evangelize zamanıdır.

Noel gösterileri ve konserleri (Christmas Pageant): 24 Aralık akşamı, kilise üyeleri tarafından, özellikle çocuklar tarafından yapılan sahne gösterilerinin zirvesidir. Bu, Noel hikayesinin insansı bir uyarlamasıdır ve genellikle modern unsurlar içerir. Amaç, sadece içsel öğüt değil, kilise dışı komşuların da dikkatini çekmektir.

Şamansız ibadet (Candlelight Service): Geç akşam yapılır. Zirve, tam karanlıkta bir mumun yakılmasıdır (İsa'nın sembolü) ve cemaat, bu mumdan kendi mumlarını yakar, sıralara ışık geçirir. Bu, kişisel kabul ve "dünya için ışık"ın aktarılmasını simgeleyen güçlü bir görsel semboldür. Vaaz, duygusal ve çağrışıcıdır.

"Kanun" olarak aile zamanı: Hizmetten sonra aile evine dönerek hedieleri açar. Hediye verici, anglosakson geleneğinde Santa Claus'tur, bu da bu kiliselerde aile yaşamına derin entegrasyonu yansıtır.

Ortak teolojik ve sosyokültürel özellikler

Taşkınlıktan vaaz ve şarkıya ağırlık kayması: Ana mucize, nişanların presüzyonunda değil, Kelimenin ilan edilmesi ve cemaatin şarkısında verdiği yanıttır.

Ailenin küçük kilise olarak yükseltilmesi: Ev, kutlamaların merkezi hale gelir. Ritüeller (Kuran okumak, ağaç süsü önünde dua etmek) içsel ve kişisel bir deneyimdir.

Müzik, yeni "liturgik dil" olarak yükseltilmesi: Protestanlar, ritüeli basitleştirerek, koralları, kantatları ve oda operalarını dogmatik ifade ve duygu ifade eden ana aracı haline getirdiler. Bach, Händel ("Mesiya" genellikle Advent'ta icra edilir) veya Mendelssohn'un "İşte Kutsal Meleklerin Sesi" olmadan Söndürebilir Kandil hayal edilemez.

Oruç ve yemekle ilgili tutum: Oruç yoktur. 24 Aralık akşamı yemeği, özellikle Lutheranizm'de (karp ve patates salatası) oldukça mütevazı olabilir veya zaten bayramlık olabilir (İngiliz taze kaz veya индейka - ancak genellikle 25 Aralık'ta). Zenginlik, Tanrı'nın iyilik hediyesi olarak değil, onun için hazırlık olarak algılanır.

Sonuç: İlan edilen Kelimenin Bayramı

Bu şekilde, protestanizmde 24 Aralık, Reformasyon'un teolojisinin ses, ışık ve ev sıcaklığında somutlaştığı bir gündür. Bu, ne kadar mistik bir bekleyiş değil, gerçekleşmiş doğumun zaferli ve neşeli bir ilanıdır.

Lutheran vesperi Bach'ın korallarından, baptilist şamansız ibadetine kadar, kraliyet "Dokuz ders"ine kadar, her yerde aynı formül işler: "Kelime, ete dönüşdü" önce katedrede ilan edilir, sonra koroda icra edilir, ardından vaazla onaylanır, içsel sessizlikte kalbinde kabul edilir ve son olarak aile çevresinde lütfen verilmiş bir hediye olarak kutlanır. Bu, temel fark: Katolik Söndürebilir Kandil, oltara götürür, protestan Söndürebilir Kandil ise kilise katedresinden ev alevine doğru götürür, her evi şükür duygusu kilisesi haline getirir.

Permanent link to this publication: