Yurtdışı edebiyat ve sinemada Noel hikayeleri: Gotik korkudan Noel mucizesine

Giriş: Noel'in ikilikliği - Pagan korkusundan Hristiyan merhametine

Noel dönemi (Doğum Günü'nden Epifaniye'ye) Batı kültüründe, özellikle İngilizce gelenekte, benzersiz bir tür yaratmıştır - "Noel/Noel hikayesi". Özellikle, iki arketipin derin bağlantısı: Pagan korkusu "ince" dünyaya, yaşıyılanlar ve ölüler arasındaki sınırların zayıfladığı zaman ve Hristiyanlık ideali merhamet, tövbe ve aile sıcaklığı. Bu sentez, kişinin genellikle öte dünyayla karşılaşması yoluyla kişisel dönüşüm geçirdiği güçlü bir dramaturjik kazan oluşturur.

Edebiyat kanonu: Viktoriyan şahinleri ve ahlaki ders

Noel hikayesinin altın çağı - Viktoryan İngiltere'si. Noel'de soba başında korku hikayeleri anlatma geleneği, o dönemde popüler hale geldi ve gazetelerde yankı buldu.

Чарльз Диккенс — «Prose Christmas Carol» (1843). Bu metin, türün temel taşlarından biridir. Burada Noel mistikliği (dört ruh), korku yerine skrooge skrooge'nin ahlaki dönüşümüne hizmet eder. Диккенс, gотik atmosferi (Marli'nin ruhunun görünüşü, görüntüler) ile sosyal eleştiriyi ve net bir Hristiyan ahlaki ile iyilik, cömertlik ve aile değerleri arasında bağ kurar. Bu, ruhun iyileşmesi hakkında bir hikaye değil, ruhun iyileşmesi hakkında bir hikayedir, burada mistik, katalizatör olarak hizmet eder.

«Whirlpool» («The Turn of the Screw», 1898) Henry James. Formal olarak Noel hikayesi değil, ancak Noel numunesi için yazıldı ve bu geleneğe dahil edilir. Джеймс, türü psikolojik ustalıklarla ileriye taşır: hizmetlilerin ve kamerдинerin ruhları gerçekten mistik varlıklar olabilir veya genç kızın psikolojik rahatsızlığının bir yansıması olabilir. Noel'in "belirsiz sınırlar" motivi burada paranoi ve belirsizlik yaratmak için çalışır, kötülüğün doğasını sorgulamaktadır.

M. R. James - "antikvar korkusu" ustası. Cambridge'de Noel'de yavaşça okunan hikayelerinden bazıları, bu standart haline geldi. "Kayıp gölge" veya "Kilise eşyası" (The Ash-tree) hikayelerinde, ruh, öğretim için değil, zorunlu ve sert bir ceza olarak ortaya çıkar, genellikle merak veya antik tabuların ihlali sonucu bilim insanı antikvara. Noel hikayeleri, Hristiyan öncesi, arkaik bir korkuye geri dönüş olarak çalışır, intikamcı ve irrationel öte dünyaya karşı.

Sinema: Ahlaki'den nostaljiye ve postmodernizme evrim

Sinema, edebiyat geleneklerini devraldı ve dönüştürdü.

Classik Hollywood ve aile değerleri:

«Bu Harika Hayat» (It's a Wonderful Life, 1946) Frank Capra. Dikken'sik geleneğin doğrudan mirasçısıdır. Ruh kılığına giren melek (ruh yerine), kahramana, onun olmadan dünyanın nasıl görüneceğini gösterir. Bu, her bir hayatın değerinden bahseden bir Noel hikayesidir, mistik müdahale, iyiliğin zaferi ve aile ve toplumun önemini anlamak için.

«Bir Yerde» (Home Alone, 1990). Mistikten yoksun bir Noel hikayesi, ancak "deneyim ve aile'nin yeniden doğuşu" arketipine dayalıdır. Kevin'in düzenlediği kaos ve hırsızlarla karşılaşması, annesinin tövbesi ve aile birliğinin yeniden birleşmesine yol açar. Burada Noel, barışma için zorunlu bir arka plan.

Avrupa sineması: Melankoli ve gerçekçilikin büyüsü.

«Kadının Koku'su» (Profumo di donna, 1974) Dino Risi ve 1992 yılı remeksi. Eylem Thanksgiving'de geçse de, New York'taki son sahne tamamen Noel'dir. Görüşüşen bir subay, hayattan hayal kırıklığına uğramış, şehrin rüzgarında ve "kadın koku'sunda" bulduğu anlam ve yaşamın istemini bulur. Bu, ruhsal diriliş hakkında bir hikaye, burada Noel, dünyanın sürekli güzelliğinin sembolü olarak hizmet eder.

«Yalnız Kalpler» («Love Actually», 2003). Geniş anlamda Noel hikayelerinin bir antolojisi, burada bayram, aşk için itiraf, sonuçların çıkarılması ve gerçek duyguların ortaya çıkması için bir son tarih olarak hizmet eder. Bu, dünyevi, duygusal, ancak güçlü bir "dönüşüm" temasıdır.

Postmodernist dekonstrüksiyon ve kara mizah.

«Noel Öncesi Korku» (The Nightmare Before Christmas, 1993) Tim Burton. İki dünyanın - Hallowe'en korkusu ve Noel mucizesinin - çatışmasına dair mükemmel bir alegori. Jack Skellington, Noel'i kendine çalmaya çalışır, ancak yalnızca kaos yaratır. Film, her bir gelenekin kendi doğası olduğunu ve onların karışmasının tehlikeli olabileceğini, ancak sonunda karşılıklı zenginleşmeye yol açabileceğini gösterir.

«Noel'i Çalınan Grinch» (How the Grinch Stole Christmas!, 1966/2000). Doktor Suess tarafından yaratılan klasik bir hikaye, cinsel tüketimci bayramı nefret eden bir cinsik, ancak basit bir insan ruhunun (şarkı) tarafından kalbi eriyen bir hikayedir. Bu, Noel'in ticarileşmesine karşı bir eleştiridir ve onun gerçek, maddi olmayan doğasını onaylar.

«Kötü Santa» (Bad Santa, 2003). Türün radikal bir dekonstrüksiyonu. Ana karakter, alkolik, hırsız ve cinsik bir Santa, oğul-ötekine etkilenerek zorlu, kirli ve santsız bir "dönüşüm" geçirmektedir. Bu, yetişkinler için Noel hikayesi, pastoral parlatmanın olmamasıyla daha gerçekçi görünmektedir.

İlginç bir gerçek: İngiltere'de halen televizyonun "Noel ruh kılığı" geleneği devam etmektedir. 1970'lerde BBC, Noel'de özel korku dizileri yayınladı ("A Ghost Story for Christmas"), genellikle M. R. James'in motivlerine dayanmaktadır. Bu gelenek bugün yeniden doğuyor ve "Noel - mistik - kendine yansıma" bağlamının derin köklerini vurgulamaktadır.

Noel hikayesi için evrensel naratif kodlar

Bu eserlerin analizi, ortak özellikleri çıkarmamıza olanak tanır:

Sınırların ihlali: Yaşayanlar ve ölüler arasındaki, gerçeklik ve uyku arasındaki, sosyal roller arasındaki.

Deneyim ve "elçinin" ziyareti: Ruh, melek, garip bir yabancı, çocuk veya hatta içsel bir kriz, değişim için bir tetikleyici olarak hizmet eder.

Zaman ve bilinç alanında yolculuk: Kahraman, geçmişi, geleceği veya alternatif bir gerçekliği görür ("Prose Christmas Carol", "Bu Harika Hayat").

Katarsis ve dönüşüm: Klasikte zorunlu olan veya kısmi olan kahramanın değişimi, hataların anlaşılması, kendisi ve dünyayla barışma.

Ev ve aileye odaklanma: Senaryo, genellikle evin etrafında veya tehlike altında olan veya aile kurtuluşu olarak yer alır.

Sonuç:

Yurtdışı kültürdeki Noel hikayesi, korku ve umudun eşiğinde dengelenen esnek ve canlı bir naratif yapıdır. Viktoryan ahlaki hikayelerinden, Hollywood melodramlarına ve postmodern parodilere kadar, bu hikaye, en karanlık ve soğuk dönemde insanın içine bakmasını, korkularını, öfkelere ve yalnızlıklara çarpışmasını, bu aracılıkla (katarsis) ışığa, bağışlamaya ve insan sıcaklığına ulaşmasını sağlar. Bu, sadece bayram hakkında değil, kriz ve onun aşılması hakkında bir hikayedir; Noel'in magik statüsü, bu aşmanın ideal zaman çerçevesi haline gelir. Sonuçta, Marli'nin ruhundan veya cinsik Grinch'ten geçsin, Noel anlatısı her zaman en soğuk gece de olsa insan kalbinde ısınma şansı hakkında bir hikayedir.
© biblio.uz

Permanent link to this publication: