A. İ. Herzen ve İngiltere: "Özgür Rus Tribünü" Thames Nehri kıyılarında

Giriş: "Londra — tek yer"

Devrimci demokrat, filozof ve yayıncı Aleksandr İvanoviç Herzen (1812-1870) için İngiltere sadece bir göç ülkesi değil, 12 yıl (1852-1864) yaşadığı benzersiz bir tarihsel ve entelektüel laboratuvar oldu — hayatının en verimli dönemi. İngiltere'ye olan tutumu derin bir çelişki içeriyordu: hem ona nefret ettiği burjuva dünyasının kalesi olarak görünüyordu, hem de kıta Avrupası'nda erişilemeyen ifade özgürlüğünü sağlayan bir sığınaktı. İngiltere, Rusya'ya seslendiği fiziksel ve sembolik bir yer haline geldi ve "Özgür Rus Basını" olgusunu yarattı.

İngiltere: "politik gemi" ve sığınak

1848-1849 devrimlerinin Avrupa'da yenilgisinden sonra, hayal kırıklığına uğramış ve baskı altında olan Herzen siyasi bir çıkmazdaydı. İngiltere, sığınma hakkı yasası ve sansürün olmaması ile onun kurtuluşu oldu.

Örnek olay: Britanya hükümeti, tüm muhafazakarlığına rağmen, diplomatik baskılara rağmen Herzen'i Rus yetkililere teslim etmeyi reddetti. Bu, siyasi göçmenlere (daha önce karbonariler veya Polonya ayaklanması katılımcıları gibi) sığınma verme geleneğine uygundu.

Önemi: Bu güvenlik, tüm sonraki faaliyetlerinin temelini oluşturdu. Bir mektubunda şöyle yazıyordu: "Londra, bugünlerde yaşanabilecek tek yer... burada konuşma özgürlüğü var ve buna dikkat etmiyorlar."

"Tezgah dünyası" eleştirisi: Herzen İngiliz toplumunun analisti

Herzen İngiltere'ye keskin bir sosyal düşünür olarak yaklaştı. Mektuplarında ve denemelerinde (sonradan "Geçmiş ve Düşünceler"e dahil edilen) değerlendirmeleri acımasızdı.

Mülkiyet fetişizmi ve "küçük burjuvalık": İngilizlerde, özellikle orta sınıfta, küresel ölçekte "küçük burjuvalığın" (philistinism) zaferini gördü. İngiltere onun için faydacı hesapların, konfor kültünün ve kutsal özel mülkiyetin krallığıydı; bu da yüksek idealizmi ve ruhsal coşkuyu öldürüyordu.

İkiyüzlülük ve riyakarlık (cant): Herzen, çıkarcı menfaatleri örtbas eden resmi, ikiyüzlü ahlakı acımasızca eleştirdi. Dışarıdan saygınlıkla sosyal ilgisizliğin birleşimi onu rahatsız etti.

Sosyal kontrastlar: Zenginlik ile yoksulluk arasındaki korkunç uçurumu vurguladı, Londra'nın gecekondu bölgelerini Engels'in "İngiltere İşçi Sınıfının Durumu"ndaki kadar canlı anlattı. İngiliz siyasi özgürlüğü, Herzen'e göre, mülk sahibi sınıfların ayrıcalığıydı.

Eleştirisine örnek: İngiliz özgürlüğünün sembolü olarak Hyde Park'ı anlatırken, buranın konuşmacıların toplanabildiği yer olduğunu ancak bu özgürlüğün toplumsal yapının temelini etkilemeyen bir dekorasyon olduğunu ekledi. İngiliz anayasasını "özgürlük içinde özgür olmama" olarak nitelendirdi.

İngiltere: "Rus sesi" için platform — Özgür Rus Matbaası

Herzen asıl projesini ancak Londra'da gerçekleştirdi, dünyada başka hiçbir yerde mümkün olmayan bir projeydi.

Özgür Rus Matbaası'nın kuruluşu (1853): Rusya ve Avrupa arasında tam bir bilgi boşluğu ortamında, sansürsüz doğrudan iletişim kanalı yarattı. İlk yayınlar "Yuriev Günü! Yuriev Günü!" bildirisi ve "Kutup Yıldızı" adlı derleme oldu (Dekabrist Rıleyev'in almanakının yeniden canlanması).

"Çan" (1857-1867): En ünlü yayın. Başlangıçta ayda bir çıkan, sonra daha sık yayımlanan bu gazete uluslararası bir sansasyon yarattı. Gizlice Rusya'ya sokuluyor ve öğrencilerden memurlara, İmparator II. Aleksandr ve üst düzey yetkililere kadar herkes tarafından okunuyordu; oradaki kötü uygulamalardan haberdar oluyorlardı.

İngiltere'nin rolü: Britanya yasaları matbaanın kapatılmasını engelledi. İngiliz posta servisi ve gelişmiş iletişim sistemi, kıta Avrupası ile bağlantıyı sağladı ve baskıların Rusya'ya kaçak olarak gönderilmesini mümkün kıldı. Londra böyle bir faaliyet için ideal bir merkezdi.

İlginç bir gerçek: "Çan" editörlüğü ve Herzen'in Londra'nın Paddington bölgesindeki Rod Avenue, 92 (2) adresindeki dairesi Rus ve Avrupalı radikaller için bir hac yeri oldu. Karl Marx, Giuseppe Mazzini, Fransız sosyalistler sık sık buraya gelirdi. Londra'daki ev, yurt dışındaki Rus devrimci düşüncesinin "karargahı"nın öncüsü oldu.

İngiliz yaşamının Herzen'in fikirlerine etkisi: "Rus sosyalizmi" ve Batı eleştirisi

İngiltere'deki yaşam sadece Herzen'e araçlar sağlamakla kalmadı, aynı zamanda fikirlerinin içeriğini de etkiledi.

"Batılı" yola dair hayal kırıklığının derinleşmesi: İngiliz burjuva toplumunu gözlemleyerek, parlamenterlik ve kapitalizmin Rusya için çıkmaz olduğunu kesin olarak anladı. Ünlü ifadesi "Bir tarafta da diğer tarafta da çöp!" tam olarak Manş'ın iki yakasına, yani gerici, durgun Rusya ve ruhsuz, küçük burjuva Avrupa'ya yönelikti.

"Rus sosyalizmi": Bu hayal kırıklığı onu Marks'taki gibi proletarya ve sınıf mücadelesine değil, Rus köylü topluluğu (mir) temelinde "Rus sosyalizmi" teorisini geliştirmeye itti. İngiliz deneyimi onun için anti-model oldu ve bundan hareketle Rusya'nın kapitalist olmayan ütopik geleceğini inşa etti.

İngiliz ampirizmi ve Alman idealizmi: Kendisi bir Hegelci olan Herzen, İngiltere'de İngiliz düşüncesinin pragmatizmini ve ampirizmini takdir etti. Bu, onu gerçekçi şüphecilik ve soyut, hayattan kopuk doktrinleri reddetme pozisyonunda güçlendirdi (bunu daha sonra Çernışevski'yi de eleştirirken kullandı).

Travma ve yalnızlık: "özgürlüğün acısı"

İngiltere'nin verdiği özgürlük, Herzen için paradoksal bir şekilde derin bir kişisel krize dönüştü. Kendini çölde yalnız bir ses olarak hissetti. Eski Avrupa onu anlamıyordu ve Rusya'da "düşman ülkesinden" (özellikle Kırım Savaşı'nın başlamasından sonra) gelen sesi karışık duygular uyandırıyordu. Ünlü makalesi "Vixerunt!" ("Bittiler!") her şeyi özgürce söyleyebilen ama istediği gibi duyulamayan bir insanın umutsuzluk çığlığıydı.

Sonuç: Londra, Rus özgür düşüncesinin "Cape Canaveral"i

İngiltere, Herzen için körü körüne hayranlık nesnesi değil (Anglofil'lerin aksine), karmaşık, çelişkili bir tarihsel eylem aracıydı. Ona üç temel kaynak sağladı:

Fiziksel güvenlik (sığınma hakkı).

Eşi görülmemiş bir yayıncılık projesi için teknolojik ve yasal imkânlar.

Batı kapitalizmine yönelik eleştirisini ve "Rus sosyalizmi" teorisini nihai olarak şekillendirmek için somut sosyal malzeme.

Herzen, Londra'yı "Çan"ın lansmanı için başlangıç noktası olarak kullandı — tarihteki ilk düzenli sansürsüz Rus medyası, on yıl boyunca düşünen bütün Rusya'nın vicdanı ve tribünü oldu. İngiltere ile ilişkisi, yabancı bir ortamı tamamen ulusal amaçlar için verimli kullanma hikayesidir. Bulunduğu ülkeyi derinlemesine eleştirse bile, onu vatanına hizmet eden bir alan haline getirebileceğini, "burjuvazinin kalesini" özgür Rus sözünün kalesine dönüştürebileceğini kanıtladı. Bu, Londra destanının benzersizliği ve büyüklüğüdür.

Permanent link to this publication: