Dickens ve onun Arkadaş Foster: Viktorya İngilteresi'nde Geni ve Yöneticinin Sinbiyozu

Giriş: Yaratıcı Ekip Çalışması Olarak Toplumsal Bir Fenomen

Charles Dickens (1812-1870) ve John Foster (1812-1876) arasındaki ilişkiler, edebiyat tarihinin derin, çok boyutlu ve profesyonel olarak gerekli olan büyük sanatçı ve onun «sistem insanı» arasındaki birliği temsil eder. Foster sadece bir arkadaş değil, edebiyat ajanı, iş yöneticisi, ilk eleştirmen, editör, ruh huzurunu sağlayıcı ve ilk biyografiydi. Onların dört yıl süren dostluğu, Dickens'in Victorian edebiyat pazarının karmaşık dünyasında maksimum verimlilikle çalışmasına olanak tanıyan ve yine de yaratıcı olmasına izin veren önemli bir kurumdu. Bu çiftlik, yazarlık işinin profesyonallaşma sürecini ve edebiyat impresario figürünün doğuşunu gösterir.

1. Foster olarak «dış yönetici» ve iş koruyucusu

Dickens, devasa bir yaratıcı enerjiye sahip, duygusal, tutarsız ve çoğunlukla maddi ve yasal konularda pratik olmayan biriydi. Foster, eğitim olarak avukat ve mesleki olarak gazeteci olan, Dickens'in vazgeçilmez bir bariyeri oldu.

Yayıncılarla pazarlık. Foster, tüm mali pazarlıkları yürüttü, sözleşmeleri imzaladı ve Dickens için rekor gibi maaşlar elde etti. Onun sayesinde Dickens, tek ödeme yerine satıştan elde edilen gelirlerin (royalty) yüzdesi olarak ödeme alması gibi devrim niteliğinde bir şart elde etti ve yazar maddi bağımsızlığını kazandı. Ayrıca, Dickens'in eserlerini okumak için avantajlı sözleşmeler organize etti.

Çalınma koruması. Uluslararası yazarlık haklarının olmaması döneminde, ABD yayıncılarıDickens'i ödeme yapmadan basıyordu. Foster, süreci biraz olsun kontrol altına almak ve en azından minimal bir gelir elde etmek için ABD'deki eş zamanlı yayınlar organize etti.

Buvtik ve aile krizlerinin çözümü. Foster, Dickens'in 1858 yılında yaşadığı zorlu ayrılma sırasında eşi Catherine ile olan çatışmasında arabulucu olarak görev yaptı ve tatsız yasal ve iletişimsel formallikleri üstlendi.

2. Foster olarak ilk okuyucu ve Dickens'in «vicdanı

Bu iş rolünün yanı sıra, Foster, kritik öneme sahip bir yaratıcı işlev de yerine getiriyordu.

İdeaların «deneme sahası». Dickens, Foster'a tamamen güveniyordu ve gelecekteki tüm eserlerinin planlarını en erken aşamada onunla tartışıyordu. Foster, ilk dinleyici ve eleştirmendi. Onun görüşü, hikayenin gelişimi ve karakterlerin şekillenmesine etki edebiliyordu. Örneğin, Foster, Dickens'i «Antik Evin» (A Christmas Carol) için başlangıçta trajik bir sona sahip olan hikayeyi yumuşatmak ve küçük Nell'in hayatını korumak için ikna etti (Dickens, bu teslimiyetten sonra pişmanlık duydu).

Hikayelerin mimarı. Bilindiği gibi, Foster, Dickens'e «Mrs. Gamp» ('Martin Chuzzlewit')'i epizodun ötesine taşıyarak sürekli bir komik karakter haline getirmek için fikir getirdi. Ayrıca, «David Copperfield» ve «Cold House»'un yapısında aktif olarak yer aldı.

Yaratıcı süreçlerin koruyucusu. Foster, metin kopyaları, düzeltme sayfaları ve bölüm planlarını topladı ve sakladı, bu da daha sonra onun yazdığı ve belgeler üzerine dayanan detaylı bir biyografiye olanak tanıdı.

3. Toplumsal asansör ve ortak ilgi alanları

Onların dostluğu, iki self-made man, alt sınıfın ortasından yükselen iki kişinin arasında bir ittifaktı.

Dickens: Vakum fabrikasında çalışan bir memurun oğlu.

Forster: Newcastle'dan bir etçi çocuğu. İkisi de çalışkanlık ve yetenekleri sayesinde Londra'nın edebiyat ve gazetecilik elitine yükseldi. Onları liberallerin siyasi görüşleri, sosyal reformlara ve tiyatroya (Forster, tiyatro eleştirmeniydi) olan ilgi birleştiriyordu. Forster, Dickens'i radikal gazeteciler ve politikacıların çevresine tanıştırdı.

4. Çatışmalar ve dostluğun sınırları

İdillilik tam anlamıyla mükemmel değildi. Foster, Dickens tarafından «The Magnificent» olarak biliniyordu, çünkü biraz gösterişli ve öğreticiydi. Dickens'i rahatsız eden Foster'ın tıkalı ve dikkatli davranışı.

Yayın okumaları hakkında anlaşmazlıklar. Foster, konservatif bir yönetici olarak, yorucu ve sağlığı tehlikeye atan Dickens'in okuma turnelerine karşı uzun süre direndi, bu durumun büyük bir yazarın onuruna uygun olmadığını düşündü. Dickens, halkla doğrudan temas kurmak ve büyük paralar kazanmak istediği için onun tavsiyelerini göz ardı etti.

Stil hakkında anlaşmazlıklar. Foster, Dickens'in gözünde aşırı, kendi bakış açısına göre, melodramatik veya satirik abartma içerdiğini eleştirdi.

İntikam. Foster, Dickens'in genç yazar Wilkie Collins ile olan yakın dostluğunu onaylamadı, onun daha bohem bir yaşam tarzına sahip olduğunu düşündü.

Yine de bu çatışmalar, dostluğun tehdit altına gelmesini engelledi. Dickens, Foster'a ihtiyaç duyuyordu, Foster ise dostunun gelişimine hizmet etmek için yaşamının anlamını buluyordu.

5. Ana miras: «Charles Dickens'in Hayatı»

Dickens'in ölümünden sonra Foster'ın rolü zirveye ulaştı. Ruh huzuruyu sağlayıcı olarak, edebiyat mirasını ve aile finanslarını yönetti. Ancak en önemli çalışması, 1872-1874 yılları arasında yazılan üç ciltlik «Charles Dickens'in Hayatı»ydı — belgeler üzerine dayanan ve bugüne kadar en önemli biyografi. Foster, kasıtlı olarak kanonik ve yumuşatılmış bir imaj oluşturdu ve birçok rahatsız edici konuyu (örneğin, Ellen Ternan ile olan romanın ayrıntılarını) göz ardı etti. Bu biyografi, Dickens'i on yıllar boyunca ulusal bir aziz, «yoksulların dostu» olarak algılamada önemli rol oynadı, karmaşık ve çelişkili doğasını gizledi.

Sonuç: Yaratıcı çiftliğin diyalektiği

Dickens ve Foster, romantik geni ve aydın yöneticinin diyalektiğini temsil ettiler. Foster olmadan Dickens, belki de yeterince parlak ama yayıncılar tarafından sömürülen ve borç içinde olan bir yazar olabilirdi. Foster olmadan ise, yalnızca yetkin bir gazeteci ve eleştirmen olurdu.

Onların ittifakı, maddi güvenliği sağlamak için yaratıcıların dünyalarını inşa etmek ve bu dünyalar arasındaki köprüleri kurmak için çalışan, sadakatli, akıllı ve azimli bir «müdür» ile dayalı pragmatik bir sinbiyozdu: Dickens, dünyaları yaratıyordu, Foster ise bu dünyalar ve Victorian toplumunun yasaları, pazarı ve gelenekleri arasında köprüler kuruyordu. Bu anlamda, dostlukları, büyük sanatçı ve onun yapımcısı veya ajanı arasındaki ilişkilerin projesiydi — bu ilişkiler, bugünkü kültürel endüstrinin olmazsa olmazlarıdır.

Permanent link to this publication: