Georges Bataille hakkında sanat: kutsal, kurban ve imkansız

Georges Bataille (1897–1962), Fransız filozof, yazar ve akademiden ayrılmış marginal, sanat hakkında radikal, «kötücül» bir teori önerdi, bu teori güzelliğin veya kullanışlılık estetiğinden uzaktı. Bataille için sanat, uyum değil patlama, form oluşturma değil formun yıkımı, dünyayla uzlaşma değil imkansızlığa doğru bir çıkmışlık. Onun antropoloji, psikanaliz ve mistik deneyimle beslenen düşüncesi, sanatı laik bir dönemde kutsalın anlaşılmasının anahtarı olarak görüyor.

1. Sanat olarak "içsel deneyim" ve tabu ihlali

Bataille, sanatın klasik anlamında mimesis (doğaya benzerlik) ve güzel illüzyonların yaratılması olarak tanımlanan sanat anlayışına karşı kendi "içsel deneyim" (expérience intérieure) anlayışını karşıtlık yapar. Bu, diskütrik düşünme ötesine çıkan, coşku, korku, gülmek, eros ve ölüm gibi her şeyin subjektifliği sorgulayan bir deneyimdir.

Adı verilen sanat, bu tür bir deneyim yaratmalıdır. Bu, temel tabuların ihlaliyle ilgilidir, Bataille'ye göre bu tabular insan toplumunun temelinde yatıyor: ölüm, şiddet, fiziksel aşağılık (gömgüler, çürümüş) tabuları. Sanatçının görevi bu tabuları güzellik maskesi altında gizlemek değil, onları ortaya çıkarmak, sanatın orijinal, arkaik kutsal bağlantısını geri getirmektir. Bataille için kutsal, iyilik değil, ikili bir güç, hem çekici hem itici, temiz hem kirli.

Örnek: İspanyol ressam Francisco Goya. Onun sonraki "Siyah Tablolar", özellikle "Satürn, Oğlunu Yiyor" tablosu, mitin bir resmi değil, doğrudan korku, formun yıkımı, hayvan şiddetinin vizüel bir görselleştirmesi. Burada estetik mesafe yoktur — doğrudan kutsal korkuyla doğrudan bir çatışma, Bataille'nin sanatın kurban olarak (burada kanon ve akıl kurbanı) anlayışı ile uyumlu.

2. Sanatın "kötücül şansı": harcama, aşırı ve negatif ekonomi

Bataille'nin 1949'da yayımlanan ana ekonomik felsefi eseri "Kötücül Şans" (La Part maudite) adlı eserinde, birikim ve üretim (pozitif ekonomi) yerine bedelsiz harcama, harcama ve kurban (dépense) temelinde olan genel bir ekonomi önerir. Sanat, tam olarak bu "kötücül şans" alanına aittir — faydasız, üretken değil, enerji, zaman ve kaynakların saf harcama eylemidir.

Gerçek sanat, Bataille için "ruhun potağı" (Kuzeybatı Avustralya yerlilerinin ritüeline atıf, burada liderlerin mallarını imha etmede rekabet ettiği)dır. Hiçbir şey üretmez, sadece ekstaz anının kendisini. Bu, onun en yüksek değeri: sanat, kapitalist üretimin pragmatik, gri mantığını karşıtlık eder, egemen, "kötücül" yaşamın aşırısını hatırlatır.

Örnek: Jackson Pollock ve soyut ekspresyonizm. Onun "hareket resmi" yöntemi, resmin yaratılması değil, fiziksel harcama: boyanın parçalanması, karıştırılması, bedensel enerjinin malzemeye doğrudan yatırılmasıdır. Resim, izlenim nesnesi değil, harcama hareketinin izi, sanatçının kendini tamamen harcadığı bir sahadır.

3. Delik, formless (formsız) ve düşük materyalizm

Bataille, "formless" (informe) adlı anahtar bir kavram getirir. Bu, sadece formun olmaması değil, yüksek, yüce kavramları "düşük", bedensel, maddi ile ilişkilendiren aktif bir operasyondur. Sanatın görevi mükemmel formlar yaratmak değil, onları yıkmak, düzenli gerçekliğin "deliklerini" ve "çatlaklarını" ortaya çıkarmaktır.

Bu ile ilgili "düşük materyalizm" kavramı, idealizmi ve klasik materyalizmi reddeder. Bataille, sert cisimler değil, heterojen madde ilgilendi: ceset, çürümüş, dışkı, gülmek — tüm bu rasyonel dünyadan itilmiş şeyler. Sanat, bu "kötücül" maddiyetle uğraşmalıdır.

Örnek: Alberto Giacometti'nin heykeli. Onun zayıf, yorgun, neredeyse çürümüş figürleri, insanların resimleri değil, var olma ve olmama arasında, formun ve formun parçalanması arasında geçiş durumunun görselleştirilmesi. Bu form değil, formun tüketilmesi, uzaydaki "delik". Onun sanatı, bedeni değil, var olma içinde bir "ışık" gösterir, bu da derin Batailleci bir şey.

4. Gülmek, eros ve ölüm: sanat olarak sınırlı deneyim

Bataille'nin sanatın en yüksek ifadeleri, bireyi yok olma eşiğine taşıyanlar: gülmek, erotizm ve ölümle karşılaşma deneyimi. Bataille için gülmek, sadece bir mizah değil, var olmanın absürdüne karşı konvülsif bir reaksiyon, mantığın yıkılmasıdır. Eros, sadece zevk değil, bireyselliğin sınırlarını ihlal eden, küçük ölüm. Sanat, bu sınırlı durumları kışkırtmalıdır.

Örnek: Marquis de Sade ve edebiyat. Bataille için de Sade, en önemli figür, çünkü metinleri, şiddet ve eros yoluyla tüm olası tabuların ihlali için sistematik, neredeyse bilimsel bir araştırma değil, suverenliğin (tüm sosyal yasaların reddi) absürd ve korkunç bir zirveye ulaştırma için edebi bir deneyimdir.

Örnek: 1960-70'ler performansı ve bodi-artist. Gilbert ve George'nin eylemleri veya Vito Acconci'nin erken çalışmaları, sanatçının vücudunun riske atılması, aşağılanması, sınırlarının araştırılması — Bataille'nin programının doğrudan mirasıdır. Bu sanat, inançsız bir ritüel, sanatçının (kurban) kendisini "imkansızlığa" doğru bir çıkmışlık için harcama yapmasıdır.

Miras ve etki: "Documents"'tan moderniteye

Bataille, sanat hakkında sistematik bir teorisyen olmadı, ancak "Documents" (1929-1930) dergisi ve diğer çalışmalarda ifade ettiği düşünceleri, özellikle Jacques Derrida'nın "formless" kavramı ve Jean-François Lyotard'ın yüce fikri gibi düşünürler üzerinde büyük etki yarattı. Onu anti-estetizmin, bedensellik, şiddet ve tabu ile çalışan sanat uygulamalarının (Pina Bausch, Mark Quinn, Damien Hirst) öncüsü olarak gösterebilir.

Sonuç: Anlamın kurbanı olarak sanat
Georges Bataille için sanat, kutsal olmuş bir dünyada kutsal olan bir eylemdir. Onun fonksiyonu, rahatlatmak veya süslemek değil, yıkıcı, benzeri kurban gibi alışkanık kategorileri yıkmak, izleyiciyi kendisinden çıkarmak, formless, aşırı ve içsel deneyimle karşılaştırmak. Bu sanat, "kötücül şans" sanatıdır: üretken değil, harcayan, tehlikeli ve gerekli. Bu, altında sıcak, heterojen, kontrollü olmayan bir yaşamın sızdığını hatırlatır ve sadece bu tanımayı, gülmek, eros ve yok olma ile karşılaşma yoluyla, insanın geçici, egemen özgürlük deneyimini kazanabilir. Tamamen kullanım ve simülasyon döneminde Bataille'nin sanatın gerçeklik patlamasına çağrısı özellikle uygun.

Permanent link to this publication: