«Burjuva çöplüğü»: Neden Sovyet cenzürü «Muhu-Cokotuxa» Kornei Çukovski’ni yasaklıyordu

Bugün her çocuğun ezberlediği en popüler şiirli masal, doğum anında Sovyet yetkilileri ve öğretmenler tarafından şüphe görmüştu. 1923 yılında yazılan Kornei Çukovski'nin «Muhu-Cokotuxa» adlı hikayesi, sadece okuyucuya ulaşmamıştı — resmi olarak cenzür tarafından yasaklandı ve en üst düzey yetkililer tarafından yok edici bir eleştiriye maruz kaldı. Peki bu masum mha hikayesi, mha'nın parayı bulması ve doğum günü düzenlemesiyle ilgili olan hikaye neden parti çevrelerinde bu kadar öfkeye neden oldu? Ve bu küçük şaheser ideolojik baskı şartlarında nasıl hayatta kaldı?

İlk yayımlama ve hemen gelen skandal

1923 yılında Kornei Çukovski yeni masalını arkadaşlarına ve tanıdıklarına okudu. Halk ovamıştı: ritmik satırlar, parlak imgeler, zil çalıs rimalar — bu, küçük çocuklar için mükemmel bir okuma gibi görünüyordu. Ancak «Muhu-Cokotuxa» adlı hikayenin ilk yayımlama girişimi, aşırı derecede engelle karşılaştı. Cenzür fonksiyonunu yerine getiren Guberniyalnıy Literaturı ve Yayıncılık Bölümü (Gublit), yayımlama izni vermekten kategorik olarak kaçındı. Çukovski'nin günlüğünde, Gublit çalışanı Lyudmila Byistrova ile yapılan bir görüşmenin kaydı bulunuyor; yazarın, hikayenin resimlerinin «çirkin» olduğunu açıklayan Byistrova, yazarı şöyle anlattı: komarik mha'ya çok yakın duruyor, onlar «flört ediyor». «Bir çocuğun bu kadar fahiş bir şekilde cinsel düşüncelere sahip olacağına inanılır mı ki, mha'nın komarına yakınlığı onda fahiş düşünceler uyandırır?» — Çukovski, acı içinde yazıyordu. Ancak bu sadece başlangıçtı.

1924 yılında hikaye yine de ışığa çıktı — ancak değiştirilmiş bir ad altında «Muhina Nişanı» ve kesintilerle. Ancak bu versiyon da ideolojik muhafızlara rahatlık vermiyordu. «Muhu-Cokotuxa»'ya karşı gerçek bir kampanya daha sonra başladı ve bu kampanyada sıradan cenzörler değil, en etkili Sovyet eğitim ve politikası figürleri katıldı.

Kruşçev'in saldırısı: «çukovşçina» ideolojik düşman olarak

Kornei Çukovski'nin başlıca suçlusu, Leninq'in dul eşi Nadежда Konstantinovna Kruşçev oldu. O sadece bir liderin eşi değildi — Sovyet halk eğitim ve yetiştirme sisteminin temellerini attı ve çocuk kitapları hakkında görüşleri büyük ağırlık taşıyordu. Kruşçev, Çukovski'ye karşı sert bir eleştiri ile saldırıya geçti ve onun masallarını «lafla dolu» ve «çocuğa saygısızlık» olarak nitelendirdi. O iddia ediyordu ki, Çukovski'nin eserleri sadece faydasız değil, aynı zamanda zararlı çünkü «Sovyet yaşamını yansıtmıyorlar».

Partili eleştirmenler ve editörler arasında bile özel bir terim ortaya çıktı — «çukovşçina». Bu kelime, yazarın prолетар ideolojisine yabancı olan tüm eserlerini belirtmek için kullanılıyordu. Kruşçev ve destekçileri, «Muhu-Cokotuxa»'nın «çocuğun kolektif zaferine olan inancını zayıflattığını» iddia ediyorlardı, onda «kulak ideolojisi»ye olan sempati ifade ediliyor, «měçtanlık ve kulak birikimi»yi övüyor. Ancak, bir mha ve komar hakkında olan bir çocuk masalında kullaklar nerede? Ancak Sovyet öğretmenleri, metinde asla olmadığını bile okuyabiliyordu.

«Burjuva» nişanları ve şüpheli düğün

Suçlamaların en absürd noktası, «nişan» kelimesiydi. Gublit'in başkan yardımcısı Lyudmila Byistrova, Çukovski'ye, nişanların «burjuva bayramı» olduğunu açıkladı. Yeni Sovyet toplumunda, kilise devletten ayrılmış ve eski gelenekler geçmişte sayılmıştı, herhangi bir nişanın zikri, «ölmüş ve ölümcül yaşam biçimlerini yüzeye çıkarma girişimi» olarak algılanıyordu. Nişanlar, sadece doğum günü değil, aynı zamanda Ortodoks takvimine dayalı, bir azizin adıyla ilişkili bir bayramdır. Bu yüzden, onlarla ilgili her şey otomatik olarak şüpheye düşürülüyordu.

Ancak eleştirmenler daha da ileri gitti. «Muhu-Cokotuxa»'daki nişanlar, düğünle sona eriyor ve bu da kızgın bir tepki uyandırıyor. «Literaturnaya gazeta», Komarik ve Mha'nın mutlu düğününe «měçtanlık idealizasyonu» olarak gözlemliyor. Bir eleştirmen yazıyordu: «Bu şiir neyi söylüyor? Paranın gücünü». Gerçekten de, hikaye mha'nın parayı bulması ve pazarına gitmesiyle başlıyor, bu yüzden ideologlar, hikayenin çocukları «kulak birikimi» ve özel mülkiyeti övmeyi öğrettiğini düşünüyorlardı. Komünizmin inşa edildiği bir ülkede bu, affedilemezdi.

Kreml Çocuk Gelinliği’nden gelen kolektif mektup

Suçlamaların zirvesi, 1929 yılında «Doshkolnoe vospitanie» dergisinde yayınlanan kolektif bir mektuptu. Mektubu «Kreml Çocuk Gelinliği’nden yetiştiricilerin ebeveynleri» imzaladı. Bu insanlar sıradan değildi — onlar Sovyet toplumunun elitiydi ve sesleri çok ağırdı. Mektupta, «çukovşçina’ya karşı mücadele edilmesi» çağrısında bulunuldu ve Çukovski'nin tüm masallarının sadece kötü değil, aynı zamanda çocuklar için zararlı olduğunu iddia edildi. Onlar yazarı suçladılar ki, kitapları «şüphe ve korkuları geliştiriyor», «měçtanlık ve kulak birikimi’ni övüyor», «dünyada hayvanlar ve böcekler hakkında yanlış izlenimler veriyor».

Çukovski için bu korkunç bir darbe oldu. Günlüğünde yazıyordu: «Dolayısıyla, «Krokodil’im yasaklandı, «Muhu-Cokotuxa’ yasaklandı, «Tarakanış’ın da yakında yasaklanacağını sanıyorum». Yazarın eserleri bir bir cenzür baskısına maruz kaldı, hatta «Barmaley’ ve «Aybolit’ bile.

Siyasi arka plan: komar, mha ve şüpheli alıntılar

Durumun alışılmış olmayan bir yanı, cenzörlerin hikayenin karakterlerinde siyasi bir arka plan görmesi idi. Byistrova'ya göre, Komarik «princenin giyimli halı» ve Mha «prenses». Bu, zaten anti-devlet propagandası gibi dinleniyordu: prensler ve prensesler, monarşinin, devrim tarafından imha edilen eski dünyanın simgeleri. Yani, Çukovski, istemesin istemesin, «burjuva» değerleri ve eski düzeni idealize ediyor.

Halk arasında, Çukovski'nin «Muhu-Cokotuxa’yı yayınlamaya çalıştığına dair bir şakira dolaşıyordu, her bir liderin onayını almak için gidiyordu. Lenin durduruyordu: «Sovyetler Birliği'nde mha pazarına gitemez!"; Stalін kolkoz alanında paraların yere düşmesini kızgınlıkla eleştiriyordu; Andropov, ilk satıra bile ulaşmadan kesiyordu: «Neyin burada ÇKK'ya ait olduğunu söylüyorsun?!» Bu şakira, herhangi bir halk yaratıcılığı gibi, Sovyet cenzürünün absürdünü mükemmel bir şekilde yansıtıyordu, bu absürd, masum bir çocuk masalında bile devrim karşıtı olarak görülebilir.

«Muhu-Cokotuxa’ hayatta kalır ve klasik olur

Tüm yasaklara ve zulümlere rağmen, «Muhu-Cokotuxa’ hayatta kaldı. 1927 yılında hikaye mevcut adıyla çıktı. Sonra, 1960'lı yıllarda cenzür baskısının hafiflemesiyle, kitap büyük tirajlarla basılmaya başlandı ve çocuk edebiyatının altın fonu haline geldi. Bugün, bu neşeli, alaycı, müzikli masalı «burjuva çöplüğü» olarak veya ideolojik düşman olarak saydığını hayal etmek zor. «Muhu-Cokotuxa’ hikayesi, edebiyatın sistemin baskısına karşı nasıl direnebileceği hakkında bir hikaye, kapıları kapalı gibi görünse bile. Çukovski, masallarını cenzüre uydurmak için yazmadı, «şüpheli» haşarıları çıkarmadı ve «nişanları» «doğum günü’ne» dönüştürmedi. Sadece yazmaya devam etti — çocuklar için, ebediyet için, şarkılarda sadece politikayı değil, mutluluğu, hayal gücünü ve iyiliği duyanlar için. Bugün, mha-cokotuhayı ve cesur kurtarıcısı komarı hakkında çocuklarımıza okuduğumuzda, bu küçük kitabın elimize nasıl geldiğini bile anlamıyoruz, bu küçük kitap, bize ulaşmak için ne kadar zor bir yoldan geçti.

Permanent link to this publication: