Левинас о собаке как проводнике социальности: лицо животного и этика ответственности

Гiriş: Diğer'in fenomenolojisi içinde hayvan

Эммануэль Левинас (1906–1995), Litvanyalı-Yahudi kökenli Fransız filozof, Diğer (l’Autre) kavramı etrafında odaklanmış radikal bir etik ile bilinir. Sisteminde Diğer, Yüz (visage) deneyimi içinde ortaya çıkar ve bu masum görünen baktı, "Ben" üzerinde şartsız bir etik sorumluluk oluşturur. Bu statüyun hayvanlara da适用される olup olmadığı sorusu, levinaşçılıkta en çok tartışılanlardan biridir. Ancak, son yazısı "İsimli bir köpek" ("Nom d’un chien", 1975)’te, köpek sadece bir hayvan değil, aynı zamanda insan sosyalitesinin bir katalizörü ve derginleşmiş insana etik boyutunu geri kazandıran bir rehber olarak ortaya çıkar.

İçerik: Kamp köpeği Bobby

Левинас, kişisel deneyimleri — Fransız askeri olarak Yahudi kökenli olarak Stalag XI-B savaş esiri kampında geçirdiği yıllar hakkında anıları — üzerine düşünür. Bu kampta, Yahudiler diğer tutuklulardan ayrı tutulur ve gözlemciler tarafından "insan" olarak adlandırma "hakkı"ndan mahrum edilirler; "PJ" ("prisonnier juif") kısaltmasıyla işaretlenirler. Bu tamamen insanlık dışılaşmış alanda, insan sadece bir numara olarak görülür ve başkalarının gözlerinde yüzü yoktur, burada bir köpek — Bobby adlı bir sokak köpeği ortaya çıkar.

Temel nokta: Bobby, gözlemcilerden farklı olarak, tutukluları akşamları çalışmalardan dönenleri tanır. Levinaс'a göre bu köpek, "Avrupa topraklarının sonunda" bunları insan olarak tanıyan bir varlık haline gelir.

Hayvan olarak "ilk etik nesnesi"

Камpta, dil, hak, kültür üzerine kurulu tüm insan sosyalitesi sistemi çöker. "Yüksek" Avrupalı kültürün sahipleri olan Alman gözlemciler, tutuklulara insanlık reddeder. Bu etik boşlukta, Bobby adlı köpek paradoksal bir fonksiyon yerine getirir:

Onların "yüzlerini" geri getirir. Bobby'nin baktığı, onların coşkuyla karşılaması, araçsallaştırılmamış, doğrudan bir tanımadır. Levinaс'ın terimleriyle, bu bakışta etik bir talep, belki de sessizce ortaya çıkar. Köpek, onlara nesneler veya şeyler olarak değil, tanınmaya layık varlıklar olarak yaklaşır.

Onların temel sosyal bağını yeniden kurar. Sosyalite, gözlemci-tutuklu (oхранник-заключённый) olarak bozulan dünyada, Bobby, en basit, sözsüz bir mutluluk ve tanıma bağını kurar. Bu bağ, herhangi bir anlaşma veya kültürel normdan önce gelir.

Onlar "Nazi Almanya'sının son Kantçı'sı" olur.
Левинас bu provokatif ifadesi kullanır. İmmanuel Kant, etik borç sadece akıllı varlıklar arasında var olduğunu ve hayvanların sadece bir araç olduğunu düşünüyordu. Ancak Bobby, Kant'ın anlamında akıllı olmamakla birlikte, "Kant'ça" davranır: tutuklulara bir araç olarak değil, bir hedef olarak yaklaşırlar. Onların davranışı, "kültürlü" insanların davranışından daha etik olur.

Bu şekilde, kampın olağanüstü koşullarında köpek, Diğer'in fonksiyonunu üstlenir ve bu fonksiyon, insanın insanlığını ve sorumluluğunu hatırlatan bir davranışla kendini gösterir. O, sosyalitenin, insanların bu fonksiyondan kaçınmış olduğu koşullarda, insanlık dışılaşmanın deliklerinden içeri çıkmasına rehberlik eden bir aracıdır.

Hayvanın "yüzü" sorunu: Levinaс'ın kavramının sınırlamaları

Bu güçlü örnek rağmen, Levinaс genel olarak hayvanlara tam anlamıyla "yüz" atfetme fikrine şüpheci yaklaştı. Onun için yüz, öncelikle "ölüm etme" ("Ne kill") ifadesinde ifade edilen bir sorumluluk çağrısıdır. Sözden yoksun bir hayvan, tam anlamıyla bu transsendental çağrıyı tam olarak ifade edemez. Levinaс diğer çalışmalarıında hayvanı "siddet çeken bir varlık" olarak adlandırır ve onun acısının insan üzerinde moral yükümlülüklerini oluşturduğunu belirtir, ancak bu, insan yüzüne karşı sonsuz bir sorumluluk değil.

Bobby köpeği, daha çok bir istisna, etik bir anormallik, insan etiğinin çöküşü durumunda kendini tekrar tanıyan bir yansıma olarak gösterir. O, tam anlamıyla Diğer değil, Diğer'e giden bir aracı, gerçekten sosyalitenin ne olduğunu hatırlatan bir hatırlatmadır.

Felsefi sonuçlar: Antroposentrizmin ötesinde

Левинас'ın Bobby hakkında olan düşünceleri, onun etiğini antroposentrizmin ötesine genişletmeye çalışan modern filozoflar için bir başlangıç noktası haline geldi.

Jacques Derrida'nın son çalışmasında "Hayvan, ki bu da benim" adlı çalışmasında Levinaс ile doğrudan çelişir, ancak onun intuyusunu geliştirir. O, hayvanın "yüzünü", insanı insan olarak sorgulayan bir bakış yeteneği olarak konuşur. Derrida, Bobby'nin insan etiğinin kendi sınırlılığını ortaya çıkaran bir figür olarak görür.

Fenomenolojik zoopsikiyat ve filozof Dominique Lecour, bu örneği kullanarak hayvanın "sessiz çağrısı" (appel muet) olarak konuşur, bu da bir çağrı ve sorumluluk talebi olarak kabul edilir.

Kültürdeki örnek: Bu levinaşçılık motivi, sanatta da yansır. Yann Martel'in "Pi'nin Hayatı" romanında, kahramenle birlikte bir sanduka içinde yaşayan Bengalli tigri Richard Parker, kahrameni delere çekmekten ve ona hayat ve irade tutturmak için tehlikeli ve sessiz bir "diğer" olarak ortaya çıkar. Bu, İnsanın "diğer" (insan olmayan) varlığının varlığının insan "ben"ini konstitüe ettiği bir metafordur.

Sonuç: İnsan yapma yapan köpek

Bu şekilde, Levinaс'ın Bobby köpeği hakkında olan analizi, sadece sevimli bir hikaye değil, etik temelleri ortaya çıkaracak derin bir felsefi hamledir.

Sosyalite zekadan önce gelir: Bobby, sosyal bağın çekirdeğinin genel dil veya zekanın değil, sözsüz tanıma ve çağrıya yanıt vermek olan yeteneği olduğunu gösterir.

Etiği zayıflık olarak: Kampta, insanların "yapısız" olma veya "insan olmayan" kurbanlar olma olasılığını azaltmak için çaba gösterdiği bir yerde, Bobby'nin basit mutluluğu, temel zayıflık ve bağımlılığın hatırlatıcısı olur.

Hayvan olarak sınırlayıcı fenomen: Bobby, Levinaс'ın sisteminin sınırlarında yer alır. Tam anlamıyla Diğer değil, insanların bu fonksiyondan kaçınmış olduğu koşullarda Diğer'in fonksiyonunu yerine getiren bir aracıdır. O, kaybedilmiş insanlığa giden bir köprüdür.

Bobby'nin hikayesi, bize provokatif bir soru sorar: bazen "insan olmaktan daha küçük" bir şeye mi ihtiyacımız var, insan olmak ne demek olduğunu hatırlamak için? Levinaс bu köpeği aracılığıyla, gerçekten sosyalitenin, insan kültürünün temellerini terk etmiş olduğu yerde, insanlık olmanın ne anlama geldiğini gösterir. Bobby köpeği, sözsüz, refleksif olmayan etik olarak bir sembol, insanlık kültürünün temellerini terk etmiş olduğu yerde, insanlık olmanın son kalemidir.

Permanent link to this publication: