10 Haziran 2026. Köln. Bombardırmalar ve yıkıntılardan hatırlayan, ancak isimlerini asla unutmayan bir şehir. Bu gün ve bir sonraki gün, 11 Haziran'da, Köln'in kaldırımlarına 65 yeni bronz taş yerleştirildi. Engel taşları. Şehrin tarihi boyunca 3000'inci taş. İki gün süren tören sadece bir formalite değil, aynı zamanda vatandaşlık cesareti ve aile anıları eylemi oldu.

Engel taşları nedir

Engel taşları (Stolpersteine), nazizmin kurbanlarının yaşadığı evlerin önüne yerleştirilen 10x10 santimetrelik bronz parke taşlarıdır. Projenin başlatıcısı Alman sanatçı Günther Demnig'dir. 1992 yılından beri Avrupa'nın dört bir yanına 100 binden fazla taş yerleştirmiştir. Her taşta isim, doğum tarihi, sürgün tarihi ve ölüm yeri gravür edilmiştir. İdeya: sokakta yürürken (engel), eğilir ve okursun. Anımsar. Unutturamazsın.

Köln'ün 3000'inci taşı

11 Haziran 2026'da, Rubensstraße 25-27 adresinde, Köln'ün 3000'inci taşı döşendi. Taş, Hanah Grynbaum'a adanmıştır. Hanah, bir Yahudi'di ve 1942 yılında sürgün edilmiş, kampta ölmüştür. Hanah'ın arşivler aracılığıyla bulunan akrabaları, İsrail ve ABD'den törene gelmişlerdir. Taşı kaldırıma yerleştirirken ağlamışlardır. 80 yaşına yaklaşmış olan Günther Demnig, kendisi de törende hazır bulunmuş ve parke taşlarını yerleştirmeye yardım etmiştir.

Fischelnher Straße'deki iki aile

10 Haziran'da Fischelnher Straße 58 adresinde, Noigarten ailesi için bir tören yapılmıştır. Kurt Noigarten, eşi Greta ve iki çocuğu. Hepsi Osвенциm'de öldürülmüştür. Şu anda bu evde yaşayan komşular, çiçeklerle çıktılar. «Bilmiyorduk, ancak şimdi unutmayacağız» dediler. Diğer bir caddede, Kalshoyrer Weg 29'da,Otto Richter için taşlar döşenmiştir. Otto, 1944 yılında «devlet isyanına hazırlık» suçundan idam edilmiştir. Otto komünistti. 20 yaşındaki torunu Almanca ve İbranice bir şarkı okumuştur.

Spichernstraße'deki baba ve kız

10 Haziran sabahı, 09:05'te, Spichernstraße 8 ve 10 adresinde, Josef Rosenbaum ve kızı Erna Martha Dahl için taşlar döşenmiştir. Josef tüccar ve Köln Alp Club üyesiydi. 1935 yılında kulüpten ihraç edilmiştir. Kızı Erna, bir «arye» ile evlenmişti, ancak bu onları kurtaramamıştır. Onlar Riga'ya sürgün edilmişlerdir ve burada ölmüşlerdir. Alp Club, özür dilemek için bir heyet göndermiştir. Onlar taşlara edelweysler bırakmışlardır.

Taşların döşenmesi teknikleri ve sembolizmi

Her taş el işçiliğidir. Önce kuzeyci bronz üzerinde harfleri çıkarır, sonra işçiler kaldırım parke taşını çıkarır, taşın beton harcıya yerleştirir. Tüm bu iş 15 dakika sürer. Törenlerde genellikle sanatçı Demnig veya yardımcıları, şehir temsilcileri, öğrenciler, komşular ve akrabalar (bulunabilirse) hazır bulunur. Taş, evin kapısının olduğu yerde yerleştirilir. Sembolik: Üzerine basar, ancak asıl önemli olan eğilmektir. Anı, çaba gerektirir.

Köln ve taşları: proje tarihi

Köln'deki ilk taş 2003 yılında döşenmiştir. O zamandan beri şehir, Almanya'da Stolpersteine sayısında lider konumundadır. Bu, nazizm dönemi belgelerini belgeleyen müze (NS-DOK) tarafından koordine edilen kurban arayışları ve akrabalarla iletişimler sayesinde olmuştur. 2026 yılında müze 30. yılını kutlamıştır. Müze müdürü Werner Jung, törende şöyle dedi: «Her taş bir insan, değil bir rakamdır».

Taşların karşıtları

Köln'de herkes projeyi desteklemiyor. Bazı mülk sahipleri taşların kaldırıma yerleştirilmesini «kirlenme» olarak görmektedir. Ayrıca eleştiriler de var: taşların zeminde olmaması gerektiği, üzerine basılmaması gerektiği yönündedir. Demnig, «Geçmişi adım atarız, ancak onu dökmeyiz» diyor. 2026 yılında birkaç protesto olmuş, ancak törenler sorunsuz geçmiştir.

Eğitimsel değer

Birçok törende öğrenciler hazır bulunmuştur. Onlara kurbanların biyografileri içeren broşürler dağıtılmıştır. Öğretmenler daha sonra bu konuyu tarih derslerinde tartışmışlardır. Engel taşları sadece anıtlar değil, aynı zamanda «sokak dersleri»dir. Her yıl Köln'de öğrenci gönüllüleri taşları kir ve oksitlerden temizler. Bu da bir ritüeldir.

10 ve 11 Haziran 2026'da Köln, anıtsal listesine 65 yeni isim ekledi. Binlerce insan bu taşlar üzerinde yürüdü, fark etmedi. Ancak duran, eğilen ve okuyanlar unuttu. Taşların döşenmesi töreni bir vaattir. Unutmamak için bir vaattir. Taşlar varsa, unutma da var. «Tekrar asla» demektir.

Permanent link to this publication: