Dönme hızı, yani yıldız günleri, Sistemimizdeki harika çeşitliliği gösteren temel bir özelliktir. Bu parametre rastlantısaldır; planetin oluşturma tarihi, maddesi, gravitasyon etkileşimleri ve fiziksel durumu gibi karmaşık bir dizi faktörden etkilenir. Planetlerin dönme hızına göre sınıflandırılması, hızlı gaz devleri ile yavaş, bir yandan Güneş'e dönük karlı cüce gezegenler arasında çeşitli gruplar belirlemeyi sağlar.

Hızlı gaz devleri grubu: Jüpiter ve Saturn

Dönme hızında kesin rekorlar kıran gaz devleri. Kocaman boyutlarına rağmen, en kısa yıldız günlerini gösterirler. En büyük sistemimizdeki gezegen olan Юпитер, yalnızca 9 saat 55 dakika süren bir dönüş yapar. Ekvator alanı, kutup bölgelerden biraz daha hızlı döner, bu da gaz toplarının özgül dönüşe özgü olan dифференциальное вращение olduğunu gösterir. Bu yüksek hız, güçlü atmosferik olaylara neden olur, örneğin sürekli poloslar ve ünlü Büyük Kızıl Nokta - yıllardır fırtınaklı olan dev bir fırtına. Сатурн, dönme süresi 10 saat 33 dakika olan onun peşindedir. Daha az yoğun yapısı ve ünlü kolon sistemi, milyarlarca buz parçasından oluşan bu devasa hızın etkisi altındadır, bu da planetenin kuzey kutbunda benzersiz heksagonal yapının oluşumuna katkıda bulunur.

Buz devleri ve taşlı gezegenler: Orta hızlı dönüş

Bir sonraki grup, günleri birkaç saatten bir dünya gününe kadar süren buz devleri ve taşlı gezegenlerdir. Уран ve Нептун, benzer dönme süreleri olan 17 saat 14 dakika ve 16 saat 6 dakikaya sahiptir. Ancak Уран, neredeyse 98 derece eğimli bir eksenle orbital düzlemine göre özgün bir konumdadır: aslında "yatağa yatmış" bir şekilde döner. Dünya grubundaki gezegenler arasında en hızlı dönenler, Dünya'ya en yakın olan Марс ve bizim gezegenimizdir. Mars'ın günlükleri 24 saat 37 dakika sürer, bu da onlara "sol" adını vermiştir. Земля, dönme süresi 23 saat 56 dakika olan, bizim zaman algımızı belirleyen standarttır.

Yavaş dönerseler: Venüs ve Merkür

Bu sınıflandırmada ayrı bir yer tutan Venüs ve Merkür, anormal yavaş dönüş gösterirler. Венера, gerçek bir fenomen: yıldız günleri 243 dünya günü sürer, bu da venüs yılından (225 dünya günü) fazladır. Daha da ötesi, diğer gezegenlere göre ters yönde, doğudan batıya döner. Bu ters yönlü dönüş, muhtemelen Güneş'in güçlü yerçekimi etkisi, yoğun atmosfer ve geçmişteki rezonans etkileşimleri sonucudur. Меркурий, bir dönüş için 58,6 dünya günü sürer. Ancak, 3:2'lik bir orbital rezonansa sahiptir, yani iki yılı (iki Güneş dönüşü) boyunca üç dönüş yapar. Bu, Merkür'ün günlükleri (bir öğleden sonra bir öğleden sonraki) tam 176 dünya günü süreceği anlamına gelir.

Dönme hızını belirleyen faktörler

Gezegenin ilk dönme impulsu, Sistemimizin oluştuğu protoplanet diskinden - gaz ve toz bulutu - miras alınmıştır. Ancak dönme süresinin evrimi, birkaç ana süreç tarafından belirlenmiştir. Güneş'e yakın olan gezegenlerde özellikle güçlü olan yerçekimi kuvvetleri, belirleyici rol oynarlar. Bu kuvvetler, yavaşlatıcı bir etki olarak çalışır ve Merkür ve Venüs'ün dönüşünü yavaşlatır. Sistem oluşumunun erken dönemlerinde büyük planetesimal çarpışmaları, eksen eğimini ve dönüş hızını köklü şekilde değiştirebilir, bu da Venüs'ün ters yönlü dönüşünü ve Уран'ın eğimini açıklamak için bir hipotez olabilir. Gaz devleri için, sert yüzeyleri olmayan bu gezegenlerin dönüş hızı, derinliklerinde oluşturulan manyetik alanın dönüş hızına bağlıdır.

Bu şekilde, gezegenlerin dönme hızına göre sınıflandırılması, her birinin dinamik evrim tarihinin değil, statik bir resmini ortaya koymaz. Юпитernin hızlı döndüğü fırtınalı bir bulut topu, Venüs'ün neredeyse durmuş gibi döndüğü kadar benzersiz bir durum - her dünya, fiziksel koşullar ve onu oluşturan ve bugün hala etkileyen kosmik olayların benzersiz bir kombinasyonunu gösterir.

Permanent link to this publication: