«Yeşil» kiliseler: XXІ yüzyılda ekoloji dinî uygulamaları

Arka plan: Yaratılış teolojisinden ekolojik faaliyetçiliğe

«Yeşil» kiliseler (ya da «ekolojik» cemaatler) fenomeni, modern dini manzarada en önemli ve hızla büyüyen hareketlerden biridir. Bu yeni bir mezhep değil, ekolojik sorumluluğu dinî yaşamanın kendine entegre eden trans-denominasyonel bir yaklaşımdır: ilahiyat, liturgi, mülkiyet yönetimi, eğitim ve sosyal eylem. Hareket, derin bir değişikliği yansıtır: doğayı insanın kurtuluş draması için dekor olarak görmekten, onu insanın himayesine verilen Boğanın yaratışının kendi başına değerli bir parçası olarak anlamaya.

Teolojik temeller: yeni (ve eski) paradigma

Katolik dünyasında süreçleri katalize eden kilit metin, Papa Francis'in 2015 yılında yayınladığı «Laudato si’» adlı ve «Bizim Ortak Evimiz için Bakım» başlığı altında yer alan ensiklik olmuştur. Papa, çevre krizini sosyal adaletsizlik, ekonomi, kültür ve ruhsallıkla bağdaştıran entegre ekoloji kavramını öne sürdü. «Teknokratik paradigma» ve antroposentrizmi eleştirerek «ekolojik dönüşüm» çağrısında bulundu.

Protestantizm'de benzer fikirler, eko-teoloji ve yaratılış teolojisi (Jürgen Moltmann, Sally McFague) çerçevesinde geliştirildi. Vurgu şunlara yapılır:

Bibliyik temeller: «İktidar» kavramının (Yaratılış 1:28) tiranilik olarak değil, sorumlu yönetim (stewardship) ve hizmet (Yaratılış 2:15 — «tarım yapmak ve korumak») olarak yeniden düşünülmesi.

İncilî yaklaşım: İncil'de «Logos» olarak tanımlanan İsa, «her şeyin başlangıcı» (Yuhanna 1:3), tüm maddiyatı kutsal kılan. İsa'nın kenotik (kendini aşağılayan) modeli, insanlığın doğa ile olan ilişkilerine örnek olarak sunulur — egemenlik değil, alçakgönüllü hizmet ve kendini sınırlama.

Pnevmatoloji: Ruh-u Celil, her yaratışta var olan ve faaliyet gösteren «Yaşayan Lord» olarak tanımlanır (panenteizm — Tanrı yaratış içinde, ancak onunla aynı değildir).

Ortodoksluk'ta güçlü bir kaynak, tüm yaratışın «simfoni»sı ve aşketik gelenek, ölçülülük ve israfın reddi, ruhsal büyüme ve dünyayla uyum için yol olarak görülür.

Pratik boyutlar: «yeşil» kilisenin nasıl işlediği

Teoloji, belirli, ölçülebilir pratiklere dönüşür ve bu pratikler genellikle birkaç alana ayrılabilir.

1. «Yeşil» binalar ve altyapı (ekolojik mülkiyet stewardshipi):

Şapeller ve cemaat merkezlerinin çatısına güneş panelleri kurma. Örnek: New York'taki Aziz İoan Bогослов Kilisesi (Anglikan kilisesi), kentteki en büyük güneş panelli dini yapıdır.

Yeşil enerjiye geçiş, enerji verimli ısıtma ve aydınlatma sistemleri (LED) kullanma.

Yağmur suyunun bahçelere sulanması, onarım sırasında ekolojik malzemeler kullanma.

Cemaat bahçeleri, bahçeleri ve arı çiftlikleri oluşturma, sadece gıda sağlamakla kalmaz, aynı zamanda eğitim ve topluluk inşası yerleri haline gelir.

2. Liturgik ekoloji:

Yaratılış hakkında duaların düzenli ibadetlere dahil edilmesi. Anglikan ve Episkopal geleneklerinde özel bir «Yaratılış için Teşekkür» cemaati vardır.

«Yeşil» kutsal su, nişan ve cenaze törenleri, ekolojik sorumluluk vurgusuyla (tek kullanımlık süs eşyalarından kaçınma, yerel çiçekler, etik malzemeler kullanma) yapılır.

Mezhepsel törenler, örneğin, Aziz Francesco d'Assisi'nin gününde yapılan «Hayvanlara dualar» törenleri, tüm canlılarla bağlantıyı vurgulayan.

3. Eğitim ve vaaz:

Hz. İsa'nın ekolojik teolojisi hakkında kurslar ve seminerler, «Laudato si’»'yi inceleyen.

Ekolojik boyutu açıklamak için vaazlar.

Çocuklar için eko-pazar cuma okulları, doğaya dikkatli yaklaşımı oyunlar ve yaratıcılık yoluyla öğretir.

4. Savunma ve kamusal pozisyon:

İklim yürüyüşleri ve eylemlerine organize dini gruplar olarak katılım.

Jeotermal yakıtlarla uğraşan şirketlerden yatırım çıkarma (divestment). Örneğin, Dünya Kiliseler Konseyi, 2014 yılında petrol ve gaz sektöründen divestment sürecine başladı.

Yerel ve ulusal seviyelerde ekolojik yasalara lobi.

İlgili bir gerçek: Almanya'da Almanya Protestan Kilisesi (EKD) ve Katolik Kilisesi, yaklaşık %1,3'ü ülke topraklarının büyük mülk sahipleridir. Onlar, tarım ve orman yönetiminde biyolojik çeşitlilik yöntemlerini aktif olarak uygulamak, monokültür ve pestisitlerden kaçınarak kilise mülklerini sürdürülebilir tarım modeline dönüştürmek suretiyle büyük ölçüde katkıda bulunurlar.

Sosyal boyut: entegre ekoloji eylemi

«Laudato si’»'nin ilkelerine uymak, ekolojik adaletten ayrılamaz anlamına gelir. «Yeşil» kiliseler, sıkça sosyal-ekolojik yardım merkezleridir:

Yemek bankaları ve ücretsiz yemekhaneler, cemaat bahçelerinden veya marketlerden kurtarılan ürünleri kullanır (food rescue hareketi).

Yoksul ailelere enerji yardımı programları, enerji maliyetlerinin artmasından fazla zarar gören.

Ortodoks halklarının haklarının korunması, toprakları ve yaşam tarzları ekolojik yıkımlardan zarar gören.

Çağrışılar ve eleştiriler

Hareket, dışarıdan ve içten gelen ciddi çağrışılara maruz kalır.

Liberal direniş: Bazı inananlar ve din adamları, «yeşil» gündeminin, ruhun kurtuluşunun «gerçek» misyonundan uzaklaşmasını, İncil değerlerinin laik ekolojizme veya hatta «neoyanlılık» olarak değiştirilmesini görmektedir.

«Greenwashing» (yeşil maskeli): Ekolojik çabaların yüzeysel, sembolik hareketlere (bir güneş panelli fotoğraf) indirgenme riski (geçiş sırasında yaşam tarzı ve ekonomide sistemik değişiklikler yapma).

Finansal ve altyapı sınırlamaları: Eski kilise binalarının modernizasyonu, tüm cemaatler için mümkün olmayan büyük yatırımlar gerektirir.

Teolojik anlaşmazlıklar: Anahtar bibliksel metinlerin (örneğin, apokaliptik) yorumları, fataalizme («dünya her zaman mahvolacak») veya aksine aktivizme («görevimiz yaratılışı İkinci Gelişme'ye kadar korumak») yol açabilir.

Sonuç:

«Yeşil» kiliseler, moda değil, dini bilincin planetaryer krize derin bir yanıtıdır. Onlar, ruh ve madde arasındaki kopukluğu, inanç ve bilim, ahlak ve günlük uygulamalar arasındaki kopukluğu aşmak istemektedir. Gücü, ekolojik krize derin ve değerli bir anlam verme yeteneğinde yatmaktadır, bu da pragmatik ve teknolojik ötesindedir.

İnanan cemaatlerin güvenini ve sosyal sermayeyi belirli eylemler için mobilize etme yeteneği.

Boğanın yaratışına dikkat etmeyi, adalet, merhamet ve Tanrı önünde alçakgönüllü yürüyüşle ayrılamaz bir model sunma yeteneği.

Gelecekte, «yeşil» kiliseler, yerel düzeyde sürdürülebilir kalkınmanın önemli merkezleri, eğitim, sosyal destek ve ruhsal yenilenmenin merkezleri haline gelebilir, ekolojik dönüşümün gelenekten ayrılmadığını, antroposenin yüzyılda yaratıcı ve anlamlı bir okuma olduğunu gösterir. Başarıları, samimi ahlakla teknolojik bilgelik, peygamberlik cesaretiyle pratik zekâyı birleştirme yeteneklerine bağlı olacaktır ve dünyaya ruhun kurtuluşu ve ana vatanın kurtuluşu iki yüzü bir madeni parayla olacağını hatırlatacaktır.
© biblio.uz

Permanent link to this publication: