Pitirim Sorokin hakkında ABD ve SSCB'nin gelişimindeki genel ve özel: entegratif sosyoloji ve tahminler

Arka Plan: Dıştan ve içten bakış

Pitirim Aleksandrovich Sorokin (1889-1968) — Rus-Amerikalı sosyolog, Harvard'da sosyoloji kürsüsü kurulmasının kurucusu, ABD istihbarat sisteminin önde gelen bilim insanı, ABD ve SSCB'nin dinamiklerini benzersiz bir pozisyonla analiz etti: hem derinlemesine bilinen Rus kültürü ve tarihi olan bir insan olarak hem de ABD istihbarat sisteminin önde gelen bilim insanı olarak. Bu konudaki ana çalışmaları «Rusya ve Birleşik Devletler» (1944), «Sosyal ve kültürel dinamik» (1937-1941) ve savaş sonrası makaleler serisidir. Sorokin, soğuk savaşın bireysel retoriklerinden öteye geçerek, kendi entegratif teorisi ve sosyokültürel türler teorisini kullanarak analizi yapmıştır.

Ortak gelişim: Temel düzeydeki konvergans

İdeolojik karşıtlığın zirveye ulaştığı dönemde Sorokin, o dönem için cesur bir analitik hamle yaptı: iki sistemin derin benzerliklerini belirtti ve bu benzerliklerin olası bir konvergans (yakınlaşma) için temel oluşturduğunu vurguladı.

1. Teknolojik zorunluluk: Her iki ülke, ideolojiye bakılmaksızın, bilimsel ve teknolojik ilerleme, sanayileşme ve üretim organizasyonunun rasyonelleşmesine yönelikti. Sorokin, bu durumu Yeni Zaman'da malî ilerleme ve konforun en yüksek değerler olarak görülen genel bir duygusal (sensitif) kültür olarak gördü.

2. Sekülarizasyon ve dini başlangıcın zayıflaması: ABD'de din resmi olarak korunsa da, Sorokin'e göre de sekülerleştirildi ve «sosyal ritüel»in bir parçası haline geldi. SSCB'de bu süreç devlet ateizmi olarak sona erdi. Her iki toplum da laik modele doğru ilerledi.

3. Toplu kültür ve standartlaşma: Sorokin, ilk olarak toplu kültürün oluşturulmasında benzer eğilimleri belirtti (Hollywood filmleri ve Sovyet sineması, popüler müzik), eğlence ve belirli davranış standartlarının oluşturulmasına yönelik.

4. Devletçilik ve toplumsal mühendislik: Geniş çaplı projeler (Vahşi Batı'nın fethi ve Çöl, devasa sanayi tesisleri inşası, ДнепроГЭС ve Tennessi barajları gibi devasa inşaat projeleri) her iki ulusun da doğayı ve toplumu mühendislik yöntemleriyle dönüştürme olasılığına olan inancını gösterdi.

Özel: İdealistik ateş vs. Duygusal olgunluk

SSCB idealistik kültürün «mutasyonu» olarak: Sovyet projesini, rasyonel olarak tasarlanmış bir ideoloji (marksizm-leninizm) temelinde yeni bir toplum türü oluşturma amaçlı utopik bir girişim olarak gördü. Bu ideoloji, «laik din» rolünü oynayarak, kapsamlı bir dünya görüşü, yaşamın anlamı ve dünyada cennetin vaadini sunuyordu (komünizm). Bu nedenle, SSCB, tüm malî retoriklerine rağmen, idealistik kültürün özelliklerine sahip bir sistemdi, çünkü en yüksek değer — idea idi. Ancak bu idea dini değil, yarı diniydi ve bu da sistemin içsel olarak çelişkili olduğunu yapardı.

İşbirliği perspektifleri: çatışmadan senteze

Sorokin'in 40-50'li yıllarda yaptığı tahminler, oldukça derinlemesineydi:

1. Çatışmanın azalmasının kaçınılmazlığı: O, çatışmanın zamanla sadece nükleer savaş korkusu nedeniyle değil, aynı zamanda her iki sistemin de İçsel dönüşüm nedeniyle azalacağını düşündü. SSCB'nin, ideolojik baskıyı zayıflatmak zorunda kalacağını ve insanların maddi ihtiyaçlarına daha fazla dikkat etmesi gerekeceğini, ABD'nin ise duygusal kültür kriziyle karşılaşacağını düşündü.

2. «Sınırlar» teorisi: Her bir sistemin sonuna kadar ileri sürdüğü, bu sistemin sınırlarını ortaya çıkarır. SSCB'nin radikal idealizmi tıkanıklık ve verimsizliğe yol açar, ABD'nin radikal materyalizmi ahlaki krize yol açar. Bu, karşılıklı borçlanma için ön koşullar oluşturur: SSCB pazarın verimlilik unsurlarını, ABD ise sosyal koruma ve ruhsal arayışlar unsurlarını alır.

3. Yeni bir entegratif türün doğuşu: Uzun vadeli olarak Sorokin, yeni bir entegratif sosyokültürel türe doğru hareketin öngördü. Bu tür, Batı'nın sağlıklı materyalizmi ve ruhsal arayışları (onun umudu, Rusya'da yeni bir temele dayanarak yeniden doğacak) sentezler. Rusya'nın totaliterliğin trajedisinden kurtulduğuna inanıyor ve dünyaya yeni ruhsal teşvikler verebileceğini düşünüyor.

Sorokin'in çalışmalarından örnekler ve gerçekler:

• 1944 yılında yayınlanan «Rusya ve Birleşik Devletler» kitabında, «İki ülke de genç devletler, dolu enerjiyle... Onların temel çıkarları uyumsuz değil» yazdı. Tarihsel toprak ihtilaflarının olmamasını ve «piyoner psikolojisi»nde benzerlikleri vurguladı.

• İkinci Dünya Savaşı yıllarında gösterilen cesaretin analizi sırasında, Sovyet insanlarının yalnızca parti propagandası sonucu değil, aynı zamanda onun son dönem çalışmaları için temel olan altruistik sevgi — anahtar bir kavramın ifadesi olarak gördü. Bu, insanlığın kurtarıcı güç olarak gördü.

• 1950'li yılların derslerinde, ABD'nin dış politikasını komünizme karşı «kutsal savaş» olarak görmesi halinde, demokratik ideallerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabileceğini uyardı.

Sonuç: Konvergans ve ruhsal yenilenmenin peygamberi

Sorokin, sadece karşılaştırmalı bir analiz değil, aynı zamanda makrososyolojik tarihsel gelişim modeli sundu, ABD ve SSCB iki güçlü, ancak tek taraflı modernite versiyonları olarak yer aldı. Soğuk Savaş'ın karşılıklı çatışmadan kaçınmasını öngören tahmini, rahatlama ve SSCB'nin son dönemlerinde (Kosıgin reformları dönemi ve ardından perestroika) büyük ölçüde doğrulandı. Ancak, duygusal kültürün Batı'daki krizi 1960'lardan itibaren açıkça görüldü. Yine de, entegratif ruhsal-maddi sentezin hızlı bir şekilde ortaya çıkması umudları utopia kaldı. Ancak, Sorokin'in analizi, soğuk savaşın tam bir çatışmayla sonuçlanmamasının nedenlerinden biri olan en derin açıklamalardan biri olmaya devam ediyor: iki süper gücün ideolojik kabuğunun altında modern çağın sosyal ve kültürel süreçlerinin benzerlikleri. Mirası, siyasi çatışmaların arkasında derin sosyokültürel dinamiklerin görülmesi çağrısıdır.

Permanent link to this publication: