Papua Yeni'deki Papuas Kültürü: Taş Devri'nden Dijital Dünyaya

Hayal edin, sekiz yüz farklı dilin, Avrupa'nın yarısına denk bir alanda seslendiği bir dünya. İnsanların otuz metreden yüksek ağaçlara ev inşa ettiği, bir svinelerin düğün hediyesi olabileceği, erkeklerin deşik yerine kabukluyu kullandığı bir dünya. Bu, bir fantastik roman veya Hollywood blockbusteri sahneleri değil. Bu, gerçek Papuasia – New Guinea – burası, yüz binlerce yıllık Papuas kültürü, hala yaşıyor ve dünyayı şaşırtıyor. Bu büyülü birleşimde, antiklik ve modernitenin buluştuğu noktada, dünya üzerindeki en büyüleyici kültürel fenomenlerden biri yatıyor.

Papuaslar kimlerdir: Piramitlerden eski bir halk

Papuaslar, Papua Yeni ve çevre bölgelerde yaşayan tek bir halk değil, bir grup halktır. Toplam nüfusları yaklaşık on milyon kişidir ve dünyanın en eski ve genetik olarak en çeşitli topluluklarından biridir. Bazı sınıflandırmalara göre, dokuz yüz otuz üç Papuas dili vardır ve altmış ila yüz thirty yedi dil ailesi oluşturur. Bu, yalnızca Fransa'nın biraz daha büyük bir adasında, Avrupa'nın tamamının bir araya getirildiği kadar dil çeşitliliği anlamına gelir.

Papua Yeni'nin yerleşim tarihi binlerce yıl öncesine dayanır. Yüz bin yıl önce, Papua Yeni, Avustralya ve Tasmания'nın tek bir kıta olan Sahul'den oluştuğunda, ilk insanlar buraya geldi. Kırk üç bin yıl önce, modern Papuas'ların ataları Bismarck Takımadaları'na ulaştı, yirmi dokuz bin yıl önce ise Buka Adası'na ulaştılar. Bu, Papuas kültürünün binlerce yıl boyunca neredeyse tamamen dünyanın geri kalanından izole bir şekilde geliştiği anlamına gelir,直到欧洲人在16世纪来到这里。

Avrupa ile ilk temas 1526 yılında, Portekizliler'in Çendravasih Yarımadası'nın kuzeybatı sahiline ulaştığında gerçekleşti. Ancak, ada içlerinde yaşayan birçok etnik gruba göre, dış dünyayla doğrudan temas ancak XX yüzyılın ikinci yarısında başladı. Bu, altmış yedi yıl önce, hala binlerce yıl önceki atalarının gibi yaşayan ve uçağın, internette veya atom bombalarının varlığından haberdar olmayan insanlar olduğunu anlamına gelir.

Medeniyetten eski tarım

Papuas kültürü hakkında en şaşırtıcı gerçeklerden biri, Papua'nın dağlık bölgelerinde yaklaşık dokuz bin yıl önce ortaya çıkan tarımın – dünyadaki diğer tüm tarım merkezlerinden bağımsız olarak ortaya çıktığıdır. Yani, Mesopotamya'da buğdaya başlangıç yapılırken, Çin'de pirinç yetiştirilirken, Papuaslar zucchini, yam, taro, muz ve şeker kamışı yetiştiriyordu. Onlar, tropikal iklim koşullarında önemli bir nüfusu besleyen dünyanın en eski tarım sistemlerinden biri yaratmışlardır.

Bugün, Papuas'ların ana uğraşları hala tarım ve balıkçılıktır. Sağlık bölgelerinde insanlar balık avlar, krokodiller ve dugon avlar ve sago palmesinin gövdesinden nişasta çıkarırlar. Ormanlarda tilkin, kas, memeliler avlanır. Evcil hayvanlar – svineler, köpekler ve kuşlar – sadece beslenme, aynı zamanda sosyal yaşamda da önemli bir rol oynar: örneğin, svineler, birçok Papuas toplumunda ana paradır.

Şaşırtıcı olsa da, bu geleneksel uğraşlar XXI yüzyılda da ortadan kalkmadı. 2017 yılında, ünlü Maklay Burnu'nda bulunan Bongu ve Goronda köylerinde, araştırmacılar Papuas'ların antik tarım yöntemlerini yeni teknolojilerle nasıl birleştirdiği hakkında birçok etnografik veri topladılar. Gelenekler burada sadece korunmuyor – uyarlanıyor, değişiyor, ama ölüyor değil.

Ağaç之上上的房屋 ve erkek kaleleri

Papuas mimarisi – ayrı bir evren. Papua Yeni'nin güneyinde, ulaşılmaz bataklık jungllarında yaşayan corovai halkı, evlerini onbeş metreden yüksek ağaçlara inşa eder. Başlangıçta bu, komşu savaşçı kabilelerin saldırılarından korunmak için yapılmıştır, ancak gelenek günümüze kadar devam etmiştir. Corovai kabilesinde, insanın statüsüne bağlı olarak evlerini inşa ettiği ağacın yüksekliği, basit ve görsel bir yasaktır: evin hazırlanmakta olan babanın seçebileceği yaklaşık otuz metre yüksekliğinde bir banyan – jungllerdeki gerçek bir gökdelendir.

Diğer bölgelerde uzun evler yaygın olan, yüz五十 metreye ulaşan ve tüm bir topluluğun yaşadığı evler vardır. Erkek evleri, özellikle Sipik Nehri bölgesinde boyutları ve zengin döşemeleriyle dikkat çeker. Bu evlerde erkekler ritüeller yapar, önemli kararlar alır ve genç erkeklere gizli bilgiler aktarır. Kadınlar ve çocuklar ayrı olarak, topluluk alanında dağılmış küçük kabuk evlerinde yaşarlar. Bu ayrım, katı bir sosyal sistemde bir parçasıydı, ancak modernite etkisiyle yavaş yavaş yumuşatılmaya başlandı.

Koteki, betel ve ritüel kanibalizm

Papuas kültürü hakkında konuşurken, Avrupalı göz için göz kamaştırıcı, hatta bazen şok edici olan bir şeyi kaçırmak mümkün değil. Giyimle başlayalım – yani, geleneksel anlamda giyimin olmaması. Yüksek dağ bölgelerinde Papuas erkekleri, erkek cinsel organlarına giyilen kuru kabağa yapılmış koteği takarlar. Bu sadece bir giyim parçası değil, karmaşık bir sosyal işaret: koteğin formu, boyutu ve deseni, sahibinin statüsünü, yaşını ve kabilesine aitliğini belirtebilir. Bazı etnik gruplarda giyim kesinlikle yoktur.

Papuaslar arasında betel çiğneme yaygın olan bir uygulamadır – arak palmesinin tohumu ile kireç karışımı olan bir karışım, hafif bir uyarıcı etkiye sahiptir. Sağlık bölgelerinde kava adı verilen bir içecek popülerdir, bu içecek balık otu köklerinden yapılır. Her ikisi de sosyal ritüellerde ve günlük iletişimde önemli bir rol oynar.

Papuas tarihinin daha karanlık sayfaları arasında, bazı halklarda yaygın olan ritüel kanibalizm vardır. Bu, açlıkla ilgilidir değil, ritüel bir öneme sahiptir: düşmanın bedenini veya ölen bir yakını yemek, bir kişinin düşmanın veya ölen yakının gücünü ve bilgisini kazanması anlamına gelir. Bugün bu uygulama, Hıristiyanlık ve hükümetin yasakları nedeniyle neredeyse ortadan kalkmıştır, ancak uzak bölgelerde hala yaşlılar tarafından hatırlanmaktadır.

Mitler, ruhlar ve atalarla bağlantı

Papuas'ların ruhsal hayatı, onların maddi kültüründen kadar karmaşık ve çeşitlidir. Geleneksel inançlar, her şeyden doğa objelerine, taşlardan ağaçlara kadar her şeyin ruhuna sahip olduğuna inanan animizme dayanmaktadır. En önemli rol, atalar kültürüdür: ölüler asla gitmezler, onlar, çocuklarının hayatına etki ederler ve rüyalarında veya şamanlar aracılığıyla ortaya çıkabilirler.

Papuas mitolojisi, dünyanın yaratılmasından kültürel kahramanların insanlara tarım, av ve sanatları öğrettiği hikayelere kadar birçok archaik öykü korur. Bu öyküler binlerce yıldır sözlü olarak aktarılmıştır ve hala birçok Papuas'ın dünya görüşünün temelidir.

Bugün, büyük bir kısmı Protestan ve Katolik Hristiyan olan Papuas'lar arasında, geleneksel inançlar da yok değildir. Hristiyanlık, genellikle antik ritüeller üzerinde inşa edilir, bu da benzersiz sincretik formlar yaratır. Aynı köyde, hem kilise hem de ataların ruhlarına adanan tapınaklar görebilirsiniz; Pazar günü kutsanmış bir Papuas, Pazartesi günü gökyüzünü çağıran geleneksel bir törene katılabilir.

Tradiyonlar, hayatta kalır: geçiş törenleri

Papuas'ın yaşamı, doğumundan ölümüne kadar karmaşık ritüellerle doludur. Erkeklerin iniciasyonu ve kadınlara menarche törenleri, bir zamanlar her toplulukta merkezdeki olaylardı. Iniciasyon sırasında erkeklere gizli bilgiler aktarılırdı, ritüel yaralar atılırdı, avcılık ve savaş etrafında eğitim verilirdi. Bugün bu törenlerin birçokları kayboluyor veya değişiyor, ancak bazı yerlerde hala yapılmaktadır.

Papuas'ların evliliği, hediye takası içeren karmaşık bir cermen törenidir. Düğün töreninde gelin bir sviniden sunulur. Bu svininin büyüklüğü, damatın ailesinin zenginliği ve statüsü ne kadar yüksek olursa o kadar. Papuas'lar kadınlarını çok değerlendirirler, aileleri güçlüdür, ancak ciddi bir gelenek de vardır: eğer bir kadın işi yerine getiremezse, ebeveynlerine geri gönderilebilir. Bu nedenle, hepsi iyi yapmak için çalışırlar, Papuas'lar bunu kendileri de yorucu bulurlar.

Gömülme törenleri de büyük çeşitlilik gösterir. Bazı kabileler ölüleri toprağa gömerek, diğerleri özel platformlara bırakarak, üçüncüleri ise mumiyilleştirerek gömürürler. Nikolay Mikluho-Maklay, ünlü Rus etnograf, XIX yüzyılda Papuas'ların Maklay Burnu'ndaki gömülme törenlerini ayrıntılı bir şekilde açıklamıştır. İlginci bir şekilde, bu gelenekler bugün bile değişik şekilde sürdürülüyor.

Watok sistemi: Papuas sosyal ağı

Papuas toplumunun en önemli özelliklerinden biri, vatok (wantok) sistemi – yani \"bir dil\" demektir. Bu, bir dilde konuşan veya aynı kabileye ait olan insanları birbirine bağlayan karmaşık bir sosyal sorumluluk ağıdır. Şehirlere taşınırsanız, vatoklar sizi barındırır, iş bulmanıza yardımcı olur, paranızı verir. Siz de, onlar zor durumda kaldıklarında onlara yardım etmek zorundasınız.

Bu sistem güçlü bir sosyal koruma yaratır, ancak aynı zamanda sorunlar
© biblio.uz

Постоянный адрес данной публикации: