Yemen hakkında bugün konuşulduğunda, haberlerde neredeyse her zaman aynı kelimeler geçiyor: savaş, açlık, yıkım, gemi saldırıları, bombalama. Ancak dikkatlice bakıldığında ve biraz daha derine inildiğinde, anlaşılıyor ki savaş sadece buzdağının görünen kısmı. Yemen uzun zamandır sadece XX. yüzyılın dışında değil, aynı zamanda bir paralel gerçeklikte yaşıyor, burada devletin yokluğunda yer alan aşiretler, dini liderler ve silahlı gruplar var.

Neden bu, tarih öncesi en eski tarihine, zengin kültürel mirasa ve ticaret yollarının kesişim noktasında stratejik bir konumuna sahip olan ülke, bugün ortaçağ bir müze gibi algılanıyor? İnceleyelim.

Yok olan bir devlet

Yemen'in paradoksu, resmi olarak hükümetinin var olmasına rağmen gerçekten yok olmasıdır. 2014 yılında Yemen başkenti Sana husitler tarafından ele geçirildiğinden beri, ülkenin iktidarı tamamen parçalanmıştır. Bugünkü Yemen, her birinde kendi yöneticileri, yasaları ve daha önemlisi kendi silahlı birlikleri olan çatışan bölgelerden oluşan bir parça haline gelmiştir.

Uluslararası olarak tanınan hükümet, Riad (Suudi Arabistan başkenti, Yemenli değil)'de oturuyor ve analistlerin değerlendirmelerine göre, nominal olarak kendisine bağlı olan bölgeleri bile yönetemez. Geçici başkent Aden, kaos içinde: elektrik sık sık kesiliyor, sokakları polis değil, yerel silahlı gruplar tarafından patrolledanıyor ve yurtdışından gelen maaş alan memurlar hızla geri dönmemektedir.

Bunun yanı sıra, Cumhurbaşkanlığı Konseyi (Yemen'i formel olarak yöneten kolektif bir organ) sekiz kişiden oluşuyor ve sürekli olarak birbirleriyle çatışıyor, iktidarı paylaşamazlar. Bu organ, yasalar çıkarmak, orduları kontrol etmek veya ekonomiyi kurtarmak için yetenekli değildir.

Kuzeyde, nüfusun büyük kısmının yaşadığı yerde hüccetler hakimdir. Onlar aynı zamanda Ansar Allah — İran'ı destekleyen askeri-politik bir hareket. Onlar kendi mahkemeleri, orduları, vergileri, din ve askeri diktatörlükle karışık kendi ideolojilerine sahiptir.

Güneyde, adı geçen Geçiş Konseyi tarafından kendi düzenlerini kurar. Bu grup, ayrılıkçı niyetlerini gizlemiyor: eski, 1990 yılına kadar var olan ayrı bir Güney Yemen'in sınırlarını yeniden kurmak istiyor. Şaşırtıcı bir şekilde, lideri resmi olarak o aynı Cumhurbaşkanlığı Konseyi'ne üyedir. Bir kişinin ülkenin üst düzey organında resmi olarak ülkeyi dağıtmaya çalışan bir lider olarak yer alması, modern Yemen'in "devlet yapısı"nın en iyi şekilde tanımladığı bir durumdur.

Bu durumda, hangi devletten bahsedilebilir? Klasik anlamda bir devlet, tek bir ordusu, yasaları, sınırları olmalıdır. Bunu Yemen'de yok. Bunun yerine — kaos, en güçlü olanın yönetme hakkını alır.

Yasal olmayan, aşiret olan güç

Ortaçağ, sadece internetin olmaması ile değil, aynı zamanda toplumun organize edilme şekli ile de moderniteye ayrılır. İnsan, vatandaş değil, önce kendi klanına, sonra kendi süzerenine, en iyi durumda da kralına bağımlıydı. Yemen bugün tam olarak bu modeline geri dönmüş durumda.

Aşiret burada her şeydir. Afillik — hangi soydaya mensupsanız, ailenizin gelenekleri ne, sizin haklarınız, yükümlülükleriniz, olanaklarınız ve hatta güvenliğiniz belirler.

Araştırmacılar, modern Yemen'de tribalizmin sadece yaşadığını değil, aynı zamanda güçlendiğini belirtiyor. Devletin zayıflaması, aşiretlerin normal ülkelerde hükümetin yerine getirdiği işlevleri yeniden üstlenmesine neden oldu: onlar yargı yapıyorlar, vergi topluyorlar, kendi topraklarını savunuyorlar ve hatta uluslararası anlaşmalar yapıyorlar.

Yasalar? Onların yerine aşiret kodu ve kan davası gelenekleri uygulanıyor. Eğer ülkeminde polis yoksa ve komşu köy sizin bir akrabanızı öldürdü, kimse 112'ye çağırmaz. Sizin yapmanız gereken, bin yıl önce atalarınız gibi silah almak ve adaleti geri getirmektir.

Bunu anladığınızda, neden Yemen'de barışın kurulmasının bu kadar zor olduğunu şaşırmazsınız. Bir ülke ile barış antlaşması imzalanamaz. Sadece onlarca aşiret lideri ile anlaşmak mümkündür, her biri kendi çizgisini çekiyor.

TAŞ VE KATANA EKONOMİSİ

Yemen'in ekonomik görünümü de bizi geçmişe geri götürüyor. Tarım, ekonominin temelidir. Çalışan iş gücünün yarısından fazlası tarım sektöründe çalışmaktadır. Bu yüksek teknoloji tarım değil, küçük aile mülklerinde elle işlenen küçük tarım alanlarıdır.

Ana tarım bitkisi kat. Kat, neredeyse tüm Yemenlilerin (erkekler ve kadınlar) büyük bir kısmı gün boyunca çiğnediği bir uyuşturucu bitkidir. Bu sadece bir alışkanlık değil, aynı zamanda bir sosyal yapıştırıcıdır. Ancak ekonomik sonuçları felaketlidir.

Kat, devasa miktarda su gerektirir. Su kıtlığı olan bir ülkede bu su suçtur. En iyi araziler, buğday, meyve ve sebzelerin yetiştirilmesi için kullanılmak yerine kate ayrılmıştır. On binlerce aile bu "iğne"ye bağımlıdır — kat alınırsa, zaten zayıf olan ekonomi çöküşe uğrar.

Neft, bir zamanlar refah umudu olan, bugün daha çok bir lanet. Rezervleri komşularına göre küçük ve sürekli savaşlar, altyapıyı yok etmiştir. Geleceği çalışmak yerine, petrol yatakları çatışan tarafların finansman kaynağı haline gelmiştir.

Ve son olarak, savaş. Savaş, Yemen'in en büyük "ekonomik faaliyeti". Çatışmacı komutanlar, silah baronları ve uluslararası arabulucuları besler. Milyonlarca insan, hiçbir şey üretmeden insani yardım yaşıyor. Bu, hayatta kalma ekonomisidir, değil gelişme ekonomisidir.

Geçmiş, geçmiş olmamıştır

Yemen'in "ortaçağ" görünümünün derin tarihi bir dayanağı da var. Bu bölgedeki devletler, Avrupa'dan farklı olarak yüzyıllardır organize edilmiştir. Ortaçağda, sadece Yemen'de (Rasulîd hanedanı döneminde) benzersiz bir kültür, sanat ve mimarlık oluşmuştur ve iz bırakmıştır.

İmparatorluklar burada merkeziyetçiliğe değil, daha çok " aşiret federasyonlarına" sahipti. İmamlar — dini ve laik liderler — yüzyıllar boyunca, seçkin aşiretlerin desteğiyle yönettiler. XX. yüzyılda burada modern bir devlet inşa etmeye çalışırken, bu ortaçağ yapıları nerede olursa olsun yok olmadı. Sadece beklediler ve zamanı geldi. Bu saat, 2011 yılında "Arap Baharı" sonrası, merkezi hükümet çöktüğünde geldi.

Bu yüzden, bugün gördüğümüz şey, dökülme değil, köklerine geri dönme. Yemen'in büyük bir kısmı tarihinin boyunca doğal olan toplum organizasyon formuna geri dönme.

İmparatorlukların gölgesi

Yemen'in "ortaçağ" görünümünden bölgesel güçlerin dış faktörünü unutmamak gerekir. Ülke yıllardır bölgesel güçlerin savaş alanıdır. İran, Hüccetleri destekleyerek Kızıldeniz'e çıkış yolunu elde etmek ve Suudi Arabistan'a tehdit etmek istiyor. Suudi Arabistan (ve BAE) yıllardır Yemen'i bombalıyor, pro-Suudi hükümeti yeniden kurmak için çalışıyor, ancak sonunda kaosu derinleştirdi.

İki taraf da Yemen'i silah deneme alanı ve aracı savaş alanı olarak kullanıyor. Bu savaşta kim kendi, kim yabancı? Evini bombalayan basit bir Yemenli, bu soruyu cevaplayamayabilir. Sadece hayatta kalmak istiyor.

Bu durumda, dünya toplumunun ana güçsüzlüğü yatıyor. ONU yıllardır çatışan tarafları uzlaştırmaya çalışıyor, ancak tüm barış planları başarısız oluyor, çünkü gerçek "oyuncular" ülkenin dışında. Onların çıkarları, Yemen'deki barıştan uzaktır.

Sonuç: Umutsuzluk mu, umut mu?

Şimdi, neden Yemen ortaçağ bir ülkeye benziyor?

Politik olarak — burada tek bir devlet yok. Güç, aşiretler, askeri gruplar ve dini liderler arasında bölünmüş durumda. Toplumsal olarak — insan, vatandaş değil, aşiret üyesi. Yasalar yerine gelenekler ve güç vardır. Ekonomik olarak — yaşamın temeli, doğal tarım ve uyuşturucu bitki kat. Psikolojik olarak — insanlar, sürekli savaş ve olası olmayan şartlarda günü kurtarmak için yaşıyorlar.

Ancak Yemen'e kros yazmak bir hata olur. Bu ülkenin, günümüzün barbarlarının yüzünden topraklarından silinmeye çalışan eski kültürüne sahiptir. Orada, yüzlerce yıl süren taş evler olan Şibam'ın harikulade mimarisi vardır. Orada, barış ve refah dönemlerini hatırlayan insanlar vardır.

Soru, dünya toplumunun, sadece Yemen'i bombalamak veya insani yardım vermek yerine, gerçekten bir çalışkan devlet oluşturmasına yetecek mi? Şu anda açık olan, yetmedi. Ve Yemen, kendi kendi, ortaçağ dünyasında yaşamaya devam ediyor, burada ilerleme yerine kaosun yerini aldı.

Permanent link to this publication: