ABD'de, romantik bir batı romanı adı gibi kula gelen bir yasa var: "Yabani Serbest Yürüyen Atlar ve Tilkiler Yasası" (Wild Free-Roaming Horses and Burros Act). 1971 yılında kabul edildi ve dünyada benzersiz oldu: yasal olarak "yabani" olarak kabul edilen hayvanlar, federal topraklarda koruma aldı. Hiçbir başka ülke böyle bir yasaya sahip değil. Arkasında uzun bir mücadele, zulüm ve umut tarihçesi var. Bugün bu yasa hem bir kalkan hem de bir engel. Çalışıyor nasıl, neden gerekli ve neden tartışmalara neden olduğunu anlatıyoruz.

Tarih öncesi: muстанların nasıl sorun haline geldiği

Avrupalılar atları ABD'ye getirdiğinde, çoğu kaçtı veya serbest bırakıldı. XIX yüzyılın ortalarına kadar milyonlarca muстан atı preryalar boyunca dolaşıyordu. Çiftçiler ve çobanlar, onları çayır ve sulak alanlar için rakip olarak gördüler. Masumiyetin katledilmesi başladı: mu斯坦 atları vuruldu, zehirlendi, avcılar için yakalandı (kedi konserve, gübre olarak teslim edildi). 1950'li yıllara kadar nüfus 25 000-30 000'e düştü. Muстан atları için savunma yapan aktivist Vilma J. Barrett ("Düzenli At Annie"). Onun kampanyası, Kongre'ye gönderilen mektuplar ve belgesel filmler sayesinde kamuoyu değişti. 1959 yılında ilk mu斯坦 atı koruma yasası kabul edildi, ancak zayıf bir yasaydı. Gerçek zafer 1971 yılında, Başkan Richard Nixon'ın Wild Free-Roaming Horses and Burros Act'ı imzalamasıyla geldi.

Yasanın temel maddeleri

Yasa, yabani atları ve tilkileri "Batı'nın tarihi ve öncü ruhunun canlı simgeleri" olarak ilan etti. Onlar, ABD Orman Teşkilatı (BLM) ve ABD Orman Servisi tarafından yönetilen topraklarda korunma aldı. Önemli maddeler: bu hayvanların avlanması, yaralanması veya öldürülmesi özel izin olmadan yasaklanması; doğal ortamın bir parçası olarak değil "denetimsiz hayvan" olarak kabul edilmesi; BLM'nin popülasyonu yönetmekle yükümlü olması, diğer türler ve arazi kullanımı ile sağlıklı bir denge sağlamak için. Ancak, yasa hayvanların kontrolsüz olarak çoğalmalarına izin vermiyor. BLM, fazla sayıda atı avlayabilir ve özel elverişli hale getirebilir (köylenme). Ancak öldürmek yasaktır.

Popülasyon yönetiminin nasıl çalıştığı

BLM, her 3-4 yıl bir at sayımı yapıyor. Her bölge için "uygun yönetim seviyesi" (AML) belirleniyor. Fazlalıklar (yılda genellikle birkaç bin baş at), helikopterlerle avlanıyor (tutulmacılara yönlendiriliyor). Sonra atlar, küçük bir ücret karşılığında evlat edinilebilecek içerik merkezlerine gönderiliyor (125 dolar). 1971 yılından beri 250 000'den fazla muстан atı evlat edinildi. Ancak sorun, evlat edinilmiyor olanların sayısı. İçerik merkezlerinde bugün yaklaşık 50 000 at bulunuyor. Onların bakımı, vergi mükelleflerine yılda yaklaşık 50 milyon dolar maliyet getiriyor. Eleştirmenler, bunu "güneş altında bir hayvanat bahçesi" olarak niteliyorlar.

Eleştiriler ve hukuki çatışmalar

Yasa çiftçiler tarafından eleştiriliyor (atlar, süt koyunları için tahsis edilen otu yiyor). Bazı ekologlar tarafından destekleniyor: atlar ABD'ye ait değil (10 000 yıl önce imha edildi, Avrupa'dan geri döndü). Bu yüzden, nadir bitkilere zarar veren istilacı bir tür olarak kabul ediliyorlar. Hayvan hakları savunucuları (örneğin, "Return to Freedom" örgütü), helikopterlerle avlanmayı durdurma (hayvanlar için stres) ve PZP aşısının daha fazla kullanılmasını talep ediyorlar. Her iki taraf da hukuki dava açıyorlar. 2025 yılında BLM, tabuların erkeklerini sterylize ederek doğum oranını düşürme yeni bir plan önerdi. Plan onaylandı, ancak yavaş bir şekilde uygulanıyor.

Evlat edinilen muстанların hayatı

İnsanlar muстан atlarını sadece kurtarmak için evlat edinmiyorlar. Eğitimden sonra mu斯坦 atları mükemmel atlar haline gelirler. "Extreme Mustang Makeover" yarışmalarında, eğitmenler 100 gün içinde bir yabani muстан atını eğitip yarışmaya çıkarmalılar. Evlat edinme, hayvana bir ev ve merkezlerdeki yerini açar. Ancak, birçok muстан atı, özellikle yetişkinler, at binmek için uygun olmayan olarak kalır. Onların akıbeti, ömür boyu hapis. 2026 yılında "Uzaktan Evlat Edinme" programı başlatıldı: insanlar atı maddi olarak destekleyebilirler, onu almadan.

Tilkiler: ihmal edilen akrabalar

1971 yılı yasasında yabani tilkiler (burro) de bahsediliyor. Onlar da kaçan hayvanların soyundan geliyor (İspanyol tarafından getirildi). ABD'de yaklaşık 11 000 yabani tilki bulunuyor, çoğunlukla Kaliforniya, Arizona, Nevada'da. Onlar muстан atları kadar popüler değil ve sorunları gölgede kalıyor. Tilkiler atlardan daha uzun yaşar (40 yıla kadar), bu da popülasyonun yönetimini zorlaştırır. Onlar da avlanır ve evlat edinilir. Eğitilmiş tilkiler, mükemmel yük hayvanları ve diğer atlar için mükemmel yoldaşlar.

Modern zorluklar (2026 yıl)

2026 yılına kadar ABD'deki yabani at popülasyonu 80 000'e çıktı (AML yaklaşık 26 000). İçerik merkezleri dolup taşmış durumda. PZP kontrole etkili oluyor, ancak uzak bölgelerde uygulanması zor. BLM, yeni yöntemleri test ediyor: avlanmadan erkekleri sterylize eden tıbbi oklar. Düzenli Atlar Yasası, Kongre'de gözden geçirilmeye çalışılıyor. 2025 yılında, "kusursuz" atların eutanasiyesini izin veren bir yasa önerildi. Hayvan hakları savunucuları bu yasanı "ölüm yasası" olarak adlandırdılar. Henüz geçirilmedi. Tartışmalar devam ediyor. Bu arada, iklim değişiklikleri sulak alanları azaltıyor, bu da çatışmaları artırıyor.

Uluslararası bağlam

Amerika'da benzer bir yasa yok. Avustralya'da barambiler zararlı olarak kabul ediliyor ve helikopterlerle vuruluyor. Avrupa'da yabani atlar (kamargus, eksmur) yerel yönetimler tarafından korunuyor, ancak federal bir yasa yok. Kanada da özel bir yasa yok. Bu yüzden, Wild Free-Roaming Horses and Burros Act benzersiz. Sıklıkla diğer ülkelerin aktivistleri için örnek olarak kullanılıyor, ancak uygulaması, mükemmel bir yasanın tüm sorunları çözemeyeceğini gösteriyor.

Yabani atlar ve tilkiler yasası, bir uzlaşma. Romantizm ve gerçek arasındaki, hayvanların korunması ve ekonomik çıkarlar arasındaki, tarih ve ekoloji arasındaki uzlaşma. Bugün, Nevada preryalarında hala koşan yabani muстан atları var. Onlara yaşam hakkı veren yasa, sadece bir hukuki belge değil. Bir hatırlatma: pragmatik ABD'de bile hayalatın bir yeri var. Ancak bu hayalat, paraya, sabrı ve tartışma yapma hazırlığı gerektiriyor.

Permanent link to this publication: