A. S. Homyakov bir İngilizsever olarak: Slavofilizmin kalbinde bir Batıcı paradoksu

Giriş: İngiltere felsefi bir karşıt olarak

Aleksey Stepanoviç Homyakov (1804-1860) erken Slavofilizmin merkezi figürlerinden biridir; öğretileri Batı rasyonalizmine eleştiri ve Rus Ortodoks topluluğunun özgünlüğünün savunulması ile ilişkilendirilir. Ancak onun kişiliği ve entelektüel yolu derin bir paradoks içerir: Homyakov tutkulu bir İngilizseverdi. İngiltere'ye olan ilgisi yüzeysel veya gündelik değil, derin felsefi ve dini bir nitelik taşıyordu. Ona göre İngiltere, genel anlamda "Batı" değil (ki bunu rasyonalist, kişiliksiz Roma-Cermen dünyası ile özdeşleştiriyordu), devrimci Fransa ve metafizik Almanya'ya karşı özel, muhafazakâr ve organik bir alternatiftir. İngilizseverliği, kendi Slavofil sistemini inşa etmede önemli bir bileşendi.

Homyakov'un İngilteresi: "canlı gelenek" ve "organik muhafazakarlık" ülkesi

Birçok çağdaşı İngiltere'yi parlamenterlik ve burjuva ilerlemesinin anavatanı olarak görürken, Homyakov orada başka şeyleri değerli buluyordu:

Yazısız anayasa ve teamüllerin üstünlüğü (Common Law): İngiliz devletinin soyut teorilerden (Fransızca gibi) değil, tarihi gelenekten ve eski kurumların organik gelişiminden doğduğunu hayranlıkla izliyordu. Bu, halkın gerçek yaşamının yazısız, irrasyonel temellere dayandığı fikriyle uyumluydu.

Burke'un muhafazakarlığı devrime karşı bir antitez olarak: Edmund Burke'un felsefesi, Fransız Devrimi'ne tarihsel süreklilik ve "ön yargılar" adına yapılan eleştirisi Homyakov'a çok yakındı. İngiltere'de Burke idealinin - toplumu şiddetli kopuş yerine kademeli reform yoluyla geliştiren bir toplum - gerçekleşmesini görüyordu.

Dini özgür düşünür ve İngiliz teolojisi uzmanı: Derin bir Ortodoks teologu olan Homyakov, sadece Anglikanlığı değil, aynı zamanda İngiliz dini hareketlerin - Puritanlar, Kuakerlar, Metodistler - tarihini de çok iyi biliyordu. Anglikan teologlarıyla (örneğin William Palmer ile) canlı yazışmalar yaptı, onlara Ortodoksluk özünü anlatmaya çalıştı. Ünlü eseri "Kilise Bir" Batı izleyicisi için ilk kez Fransızca yayımlandı; bu onun diyalog kurma, izolasyondan kaçınma tutumunu gösterir.

İlginç bir gerçek: Homyakov, Rus entelektüeller arasında ilklerden biri olarak William Langland'ın "Çiftçi Peter'ın Vizyonu"nu derinlemesine inceleyip Rusçaya çevirdi; bu eser, Homyakov'a göre, İngiliz ruhunun derin halk-dini kökenlerini yansıtan Orta Çağ İngiliz edebiyatının önemli bir anıtıdır ve geç rasyonalizm tarafından henüz bozulmamıştır.

Günlük yaşamda ve toplumsal duruşta İngilizseverlik

Homyakov sadece İngiltere hakkında düşünmekle kalmadı, aynı zamanda hayatında "İngiliz tarzını" bilinçli olarak geliştirdi; bu bir entelektüel protesto ve kimlik biçimiydi.

"İngiliz" toprak sahibi: Bogucharovo mülkünde çiftçiliği rasyonel, neredeyse çiftçi usulüyle yürüttü, İngiliz literatüründen alınan ileri tarım tekniklerini uyguladı. Soylu hayvanlar yetiştirdi, makinelerle deneyler yaptı. Bu, Rus toprak sahiplerinin tembelliği ve ilgisizliğine meydan okumaydı.

Fiziksel aktivite ve spor kültü: Homyakov parlak bir binici, avcı ve olağanüstü fiziksel güce sahip biriydi. Bu, entelektüel incelikle fiziksel dayanıklılığı birleştiren İngiliz centilmen idealine uygundu; Fransız salona özgü nazik tipe karşı bir duruştu.

Siyasi duruş: Kırım Savaşı (1853-1856) sırasında İngiltere resmi olarak Rusya'nın düşmanıydı; Homyakov, ateşli bir vatansever olarak "Rusya" adlı şiirini yazdı ve içinde şu provoke eden dizeler vardı: "Ve yalancı bilgelik utanç verici yumuşak meyvesi / Önünde yakarız, sevgili İngilizlerin filizini...". Ancak bu eleştiri, "gerçek", muhafazakâr İngiltere'ye değil, Ortodoks Rusya'ya karşı "çürümüş Batı" (Fransa) ile ittifak yapan siyasi İngiltere'ye yönelikti. Onun İngiltere sevgisi hayal kırıklığına uğramış bir sevgiydi.

İngiltere Rusya ve Batı eleştirisi aracı olarak

Homyakov idealize ettiği İngiltere imajını iki kötülüğü eleştirmek için bir ayna olarak kullandı:

Rusya'yı eleştirmek için: Hemşerilerini İngilizlerde gördüğü işlevsel, pratik ruh, hukuka saygı ve kişisel inisiyatif eksikliğinden dolayı azarladı. Rus tembelliği, pratikliksizlik ve hukuka saygısızlık İngiliz erdemlerinin tam zıddıydı.

"Roma-Cermen" Batı'yı eleştirmek için: İngiltere ona Batı'nın homojen olmadığını gösterdi. Fransız aydınlanmacıların soyut rasyonalizmine ve Almanların metafizik idealizmine karşı İngiltere sağduyu, ampirizm ve tarihi özgünlüğe saygıyı temsil ediyordu. Böylece İngilizseverliği ona Batı'yı reddetmekten öte ince bir ayrım yapma imkanı sağladı.

Yazışmalardan bir örnek: Homyakov'un mektuplarında sürekli karşılaştırmalar bulunur. Bir yandan İngiliz parlamentosunu canlı bir organizma olarak överken, diğer yandan İngilizlerin "kuru hukuki formalizmini" alaya alır ve bunu "canlı gerçeğin" topluluk ruhuna karşı koyar. İngiltere onun için basit bir taklit örneği değil, karmaşık ve çelişkili bir inceleme nesnesiydi.

İngilizseverliğin sınırları: Ortodoksluk vs. Protestanlık

En önemli ve aşılmaz sınır dindi. Homyakov Anglikan kilisesinin tarihsel dayanıklılığına hayran kalmakla birlikte, genel olarak Protestanlığı (İngiliz biçimleri dahil) Batı rasyonalizminin mantıksal sonucu ve Kilise'nin topluluk birliğinin kopuşuna ve inançta bireyselliğe yol açan bir aşama olarak gördü. Anglikanlarla diyalogu, onların "eksik halkası"nın Ortodoksluk olduğunu göstermek için bir çabaydı. Böylece İngiltere, dini açıdan onun için son nokta değil, gerçeğin Ortodokslukta farkına varılması yolunda bir duraktı.

Sonuç: İngilizsever bir Rus düşünür

A. S. Homyakov'un İngilizseverliği Slavofilizmden sapma değil, onun ayrılmaz ve üretken bir parçasıdır. Bu, erken Slavofilizmin ilkel bir milliyetçilik ve Avrupa'nın reddi olmadığını, Ortodoks-Rus bilincinden Batı mirasının yeniden değerlendirilmesine yönelik karmaşık entelektüel bir proje olduğunu gösterir. İngiltere, benzersiz tarihi yoluyla Homyakov için en karmaşık ve ilginç "öteki" oldu — Latin rasyonalizminin aşırılıklarından ve devrimci kopuşlardan kaçınmış, geleneğin ruhunu korumuş bir toplum.

Onun tutkusu kültürel bir yansıma ve kendini tanıma biçimiydi. İngiltere'yi incelerken, hem Rus kusurlarını eleştirmek hem de Rusya'nın özel organik yoluna olan inancını doğrulamak için argümanlar aradı ve buldu; bu yol İngiliz idealini bile aşmalı, Ortodoks toplulukçuluğu ve sevgi ilkeleriyle zenginleştirmeliydi. Homyakov-İngilizsever, gerçek Rus düşüncesinin her zaman diyalog içinde doğduğunu gösterir — özellikle bu diyalog gergin ve seçici olduğunda bile. Mirası, kendi olanı sevmenin başkasına nefret etmeyi gerektirmediğini, ancak başkasını derin, düşünceli ve eleştirel biçimde anlamayı gerektirdiğini hatırlatır.

Permanent link to this publication: