Sovyet şefi: erkek mi kadın? Bir mesleğin ikiliği

SSCB'de doğan herkesin, Sovyet şefinin erkek mi kadın olduğunu sormak, iki tamamen farklı yanıtları duymak mümkün. Kimisi, "Tabii ki kadın! Stüdyolarda ve kreşlerde her zaman beyaz şapkalı teyzeler çalışırdı" der. Diğeri ise, "Hayır, gerçek şefler iyi restoranlarda erkekti" diye itiraz eder. Her ikisi de haklıdır. Sovyetler Birliği'nde şeflik mesleği cinsiyet açısından bölünmüş durumdaydı ve bu bölünme sadece kulinär tercihleri değil, aynı zamanda sosyal klişeler, ekonomik gerçekler ve hatta devletin politikalarını da yansıtıyordu. Bu durumun nasıl ve neden gerçekleştiğini anlamaya çalışalım.

Ev mutfağı ile profesyonel: Sovyet tarzında cinsiyet açıklığı

Sovyet kulinerasının paradoksu, evde kadınların, yüksek sınıf restoranlarda ise erkeklerin pişirmesi idi. Bu bölünme sadece SSCB'ye özgü değildi, diğer ülkelerde de vardı, ancak SSCB'de kendi özelliklerini taşıyordu. Tradisyonel olarak, evdeki kulinera kadınlara atfedilirdi. Kadın, kocası ve çocuklarını doyurmak zorundaydı ve bu, onun aile yuvasını koruyan rolünün doğal bir parçası olarak algılanırdı. Sinemada ve televizyon programlarında kadın kulinerası, ailenin refahı için günlük, rutin bir çalışma olarak gösterilirdi. Sovyet kadını için ocak başında durmak, bir nevi üzüntülü bir zorunluluktu, ancak gülümseyerek yapılması gerekiyordu.

Erkek kulinerası ise tamamen farklı bir durumdaydı. Sovyet zamanında, erkekler için yemek pişirmek sıkıntısız bir dinlenme, eğlence ve kendini ifade etme fırsatı olarak görülürdü. Erkekler, ocak başında durmalarına rağmen, bu durumu dinlenme olarak görebiliyorlardı. Bu, ağır bir iş değil, bir yaratıcılık patlamasıydı. Bu algı, kültürel dil tarafından da desteklendi: sinemada ve televizyon programlarında erkeklerin yemek pişirmesi, özel bir ek beceri olarak değil, bir yükümlülük olarak gösterilirdi.

Bu ikililik, meslekteki cinsiyet bölünmesinin temelini atmıştı: kadın şef, evdeki işinin devamı niteliğindeydi, erkek şef ise neredeyse bir sanattı.

Kadınların çalıştığı yerler: toplu yemek ve "kadın" nişleri

Toplu Sovyet yemek hizmetinde — stüdyolarda, fabrika mutfaklarında, kreşlerde, okullarda — erkeklerin yerini kadınlar almıştı. Buna birkaç neden vardı. Öncelikle, şeflik mesleği SSCB'de prestijli bir meslek değildi. Çocuklar, özellikle erkek çocuklar, uzay yolcusu, pilot veya denizci olmak istiyorlardı, ancak şef olmayı istemezlerdi. Halkın zihninde şefin resmi, kalın bir obur ve hırsız olarak yerleşmişti; zekâ ve akıl sahibi olarak görülmezdi.

İkincisi, Sovyet zamanında şefler genellikle kadın oluyordu, çünkü erkekler yeterince yoktu. Savaştan sonra, birçok erkek öldü veya yaralandı, bu nedenle kadınlar, şeflik de dahil olmak üzere serbest kalan iş yerlerini doldurdu. Kadın iş gücü ucuzdu ve kadınlar daha düşük ücretle çalışmaya daha istekliydiler. Ayrıca, "Sovyet akсиомası": tek kadın çalıştığı yerde düşük ücretler ve ağır fiziksel iş vardı. Gerçekten de, stüdyo şefliği ağır bir işti — ağır kazanlar, sıcaklık, sürekli bacak yükü.

Bu nedenle, kadın şefler, Sovyet stüdyolarında, kreşlerde, hastanelerde ve pioner kampında yoğun bir şekilde görülürdü. Çok sayıda insanı hızlı ve ucuz bir şekilde doyurmak gerektiği her yerde bulunabilirlerdi.

Erkeklerin çalıştığı yerler: restoranlar, elit ve "kraliyet mutfakları"

Kadınların stüdyolarda ve kreşlerde hakimiyet kurduğu durumda, erkekler kulinär hiyerarşinin zirvesine yükseldiler — restoranlara. XIX. yüzyılın sonlarından XX. yüzyılın başlarına kadar, restoranda şefin erkek olması geleneği oluşmuştu ve bu gelenek SSCB'ye de taşınmıştı. Restoranda şefin erkek olması geleneği, SSCB'de de devam etti. Restoranda kulinera ağır, ancak yaratıcıydı ve bu, statü ve tanınmayı sağlıyordu. Ayrıca, birçok erkek pовар olmayı sevgiyle yapmadı, sadece şans eseri veya okulun sıkıcı olmasından dolayı pовар okullarına gitti. Ancak bazıları yüksek sınıf profesyoneller haline geldiler.

En belirgin erkek egemenlik örneği, soğukta hizmet veren ve yüksek parti yöneticilerine hizmet eden soğuk mutfak idi. Bu birim, 6. departmanın 9. yönetim birimi içinde yer alıyordu ve gizli bir objektif olarak kabul ediliyordu. Bu mutfakta çalışmakta olanlar çoğunlukla erkekti. Kadınlar buraya alınmazdı, çünkü şeflerin sık sık haftalarca süren seyahatlere çıkması gerekiyordu. Eski Kremlin şefi Vladimir Bondarev'in anlattığına göre, her zaman dolapta bir traş makinesi, diş fırçası ve değişik çamaşır bulundururdu — ani bir seyahat için. Özel mutfakta çalışan tüm şefler, devlet güvenliği çalışanlarıydı ve mükemmel bir biyografiye sahipti.

Kremlin'in yanı sıra, erkek şefler başkentin en iyi restoranlarında, büyük otellerde ve ticari filoda çalışıyordu. Geminde şefler genellikle erkeklerdi, ancak bu nadir bir durumdu. Onlar, bu işe ilgiyle geldiler. Genel olarak, erkekler şeflik mesleğinde elitlerdi, kadınlar ise geniş bir kitledi.

Kafalarda yaşayan klişeler

Şeflik mesleğindeki cinsiyet bölünmesi, kültürel klişelerle de desteklendi. En belirgin örneklerden biri, klasik Sovyet filmi "Moskova, Ağlama, Sana İnanmıyorum"'daki şu cümle: "Şiş kebabı kadınların ellerine dayanmaz". Bu inanç geniş bir şekilde yayılmıştı: erkekler yemek pişirmekle ruhu ve ilhamla, kadınlar ise yükümlülük olarak yemek pişirirlerdi.

Eğlenceli programlarda da net bir cinsiyet bölünmesi yapıldı. 1970 yılından itibaren "Anıka, Kızlar!" adlı program çıkmaya başladı, kızlar hızlı bir şekilde ürünleri temizleme ve kesme yeteneklerinde yarıştılar. Ayrıca, "Anıka, Erkekler!" adlı bir program da vardı, erkekler güç ve hıza sahip olarak gösteriliyordu. Ancak, erkek ve kadınların eşit şartlarda kulinär ustalık yarışması düzenlenmemişti. Kulinera erkekler için eğlenceydi, kadınlar içinse yükümlülüktü.

Bu klişeler çok güçlüydü ki, bugün bile birçok insanın aklında: gerçek şef erkek, ocakta olan kadın ise "mutfak kadını". Ancak, araştırmacıların da belirttiği gibi, erkekler kulinera ile ilgilendiklerini ve bu işi dinlenme olarak gördüklerini, çünkü bu onlara Sanatkar ve yaratıcı bir birey rolünü giyme fırsatı verdiğini göz önünde bulundurursak, bu durum daha anlaşılır hale gelir.

Sonuç: Aynı isim altında iki meslek

SSCB şefi kimdi? Erkek mi kadın? Cevap: Hem erkek, hem de kadın, ancak farklı sosyal katmanlarda ve farklı kulinär nişlerde. Kadınlar, stüdyolarda, kreşlerde, hastanelerde — her yerde ucuz ve geniş kitlelere hizmet eden şeflerdi. Erkekler ise restoranlarda, otellerde, elit mutfaklarda — ustalık ve kendini ifade etme fırsatı olan yerlerde şeflerdi. Bu bölünme, kulinär becerilerden çok sosyal klişeler, ekonomik ihtiyaçlar ve devlet politikası yansıtıyordu. Şeflik mesleği SSCB'de prestijli bir meslek değildi ve bu, erkekleri kovdu. Ancak, bu mesleğe gelenler genellikle parlak kariyerler yaparken, kadınlar düşük kademelerde kaldılar. Bugün bu cinsiyet dengesi bozukluğu yavaş yavaş düzeltiliyor, ancak hala sesleri duyuluyor.

SSCB şefi, ikiyüzlü bir Yunan tanrısı olan Janus'tur. Bir yanında, büyük kazanın başında beyaz şapkalı bir kadın, diğer yanında ise Kremlin'in "kraliyet mutfakları"nda beyaz form giymiş bir erkek. Her ikisi de şeflerdi, ancak onların dünya, statüleri ve toplumun algılaması tamamen farklıydı. SSCB hükümeti cinsiyet eşitliğini ilan etmiş olsa da, pratikte cinsiyet klişeleri yok olmadı — sadece farklı formlar aldılar. Şeflik mesleği, bu durumun en belirgin olarak görüldüğü alanlardan biriydi.

Sonuç

SSCB şefi, ikiyüzlü bir Yunan tanrısı olan Janus'tur. Bir yanında, büyük kazanın başında beyaz şapkalı bir kadın, diğer yanında ise Kremlin'in "kraliyet mutfakları"nda beyaz form giymiş bir erkek. Her ikisi de şeflerdi, ancak onların dünya, statüleri ve toplumun algılaması tamamen farklıydı. SSCB hükümeti cinsiyet eşitliğini ilan etmiş olsa da, pratikte cinsiyet klişeleri yok olmadı — sadece farklı formlar aldılar. Şeflik mesleği, bu durumun en belirgin olarak görüldüğü alanlardan biriydi.

Постоянный адрес данной публикации: